Μια δήλωση με νομικό και στρατηγικό βάρος αντήχησε σήμερα στην αίθουσα ακρόασης της Επιτροπής Διεθνών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, καταθέτοντας ενώπιον της επιτροπής, αναγνώρισε ρητά ότι η αμερικανική νομοθεσία δεν αφήνει στην κυβέρνηση Τραμπ κανένα περιθώριο επανεξέτασης της ένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, τουλάχιστον όσο η Άγκυρα εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό σύστημα S-400. Η δήλωση αυτή έρχεται ως απάντηση σε μήνες κυκλοφορίας σεναρίων επανένταξης και αποτελεί την πιο ξεκάθαρη θέση που έχει εκφράσει ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας επί του θέματος.
Το ερώτημα ήρθε από τη βουλευτή των Δημοκρατικών Ντίνα Τίτους, η οποία ζήτησε από τον Ρούμπιο να τοποθετηθεί απέναντι στις δηλώσεις του πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία Τομ Μπάρακ, που είχαν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης της συμμετοχής της Τουρκίας στο πρόγραμμα. Η απάντηση του Ρούμπιο ήταν σαφής: «Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε αυτή την επιλογή, διότι το θέμα ρυθμίζεται από νομοθετικές διατάξεις. Τόσο από τις προβλέψεις που έχουν συμπεριληφθεί στο νομοσχέδιο για τον αμυντικό προϋπολογισμό (NDAA) όσο και από άλλες διατάξεις της αμερικανικής νομοθεσίας», αναφερόμενος ρητά και στον νόμο CAATSA.
Η νομοθετική αυτή δέσμη δεν είναι σύγχρονη δημιουργία — αντιθέτως, έχει χτιστεί σταδιακά ως αποτέλεσμα μιας μακράς διένεξης. Η Τουρκία αφαιρέθηκε από το πρόγραμμα κοινοπραξίας του F-35 τον Ιούλιο του 2019, μετά την αγορά του ρωσικού συστήματος S-400. Η απόφαση στηρίχθηκε σε έναν συγκεκριμένο φόβο: ότι η ταυτόχρονη λειτουργία S-400 και F-35 θα μπορούσε να επιτρέψει στη ρωσική υπηρεσία πληροφοριών να αποκτήσει πρόσβαση σε ευαίσθητα δεδομένα που αφορούν τις stealth δυνατότητες του αμερικανικού μαχητικού.Δηλαδή να αποκαλύψει τα «τυφλά σημεία» του πιο προηγμένου δυτικού αεροσκάφους στους Ρώσους χωρίς μάχη. Στη βάση αυτή, η πρώτη θητεία Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στον τουρκικό αμυντικό φορέα SSIK τον Δεκέμβριο του 2020.
Στη συνέχεια, το Κογκρέσο κινήθηκε για να θεσμοθετήσει τον αποκλεισμό με τρόπο που καθιστά την επαναφορά νομικά απαγορευτική απουσία συγκεκριμένων βημάτων. Η Ενότητα 1245 του NDAA για το οικονομικό έτος 2020 απαγορεύει στο υπουργείο Άμυνας να μεταφέρει F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η Άγκυρα δεν κατέχει πλέον το S-400, έχει αναλάβει αξιόπιστη δέσμευση να μην αποκτήσει ανάλογα συστήματα στο μέλλον και δεν έχει αποδεχθεί άλλα ρωσικά αμυντικά συστήματα από τον Ιούλιο του 2019. Οι προϋποθέσεις αυτές είναι υποχρεωτικές, όχι διακριτικές και οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας οφείλουν να υποβάλουν γραπτή πιστοποίηση στο Κογκρέσο τουλάχιστον 90 ημέρες πριν από οποιαδήποτε ενέργεια μεταφοράς.
Το πλαίσιο αυτό δεν είχε αποτρέψει τις κερδοσκοπίες. Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν είχε δηλώσει στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ πέρυσι ότι «έχουν ξεκινήσει συνομιλίες σε τεχνικό επίπεδο» με τις ΗΠΑ για τα F-35. Ο πρέσβης Τόμ Μπάρακ είχε με τη σειρά του κάνει δηλώσεις που υπονοούσαν ανοιχτή στάση της Ουάσινγκτον. Τον Αύγουστο του 2025, σαράντα Δημοκρατικοί βουλευτές υπέγραψαν επιστολή ζητώντας διευκρινίσεις από τον Ρούμπιο, εκφράζοντας ανησυχία για πιθανή μεταβολή της αμερικανικής πολιτικής. ενώ τον Σεπτέμβριο του 2025 νέα κοινή επιστολή βουλευτών επέμεινε ότι η εκτέλεση οποιασδήποτε συμφωνίας χωρίς την εκπλήρωση των νομοθετικών προϋποθέσεων θα «παραβίαζε την αμερικανική νομοθεσία». Σήμερα, ο Ρούμπιο, με τη δήλωσή του, επιβεβαίωσε ουσιαστικά ότι η κυβέρνηση αναγνωρίζει την δεσμευτική ισχύ αυτής της νομοθεσίας.
Η σημασία της δήλωσης αυτής δεν περιορίζεται στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Στην Ανατολική Μεσόγειο, η πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 παρακολουθείται με ιδιαίτερη ευαισθησία, και περισσότερο από την Ελλάδα, η οποία λειτουργεί σήμερα F-35 ως μέλος του προγράμματος. Η ταυτόχρονη ένταξη Τουρκίας και Ελλάδας σε ένα πρόγραμμα που βασίζεται στην κοινή τεχνολογική εμπιστευτικότητα δεν είναι αυτονόητη, και η ισορροπία δυνάμεων στον αέρα του Αιγαίου αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της περιφερειακής ασφάλειας. Στα παρελθόν, επιστολές βουλευτών στο Κογκρέσο εξέφραζαν ρητά ανησυχία για τις επιπτώσεις στη ζώνη της Ανατολικής Μεσογείου με δεδομένη τη στάση της Τουρκίας.
Το κλειδί παραμένει το ίδιο που ήταν πάντα, δηλαδή οι ρωσικοί πύραυλοι S-400. Η Τουρκία δεν έχει δείξει διάθεση να απαλλαγεί από το σύστημα — έχει επενδύσει πολιτικά και αμυντικά στην κατοχή του, και οποιαδήποτε ενέργεια προς αυτή την κατεύθυνση θα συνιστούσε εξαιρετικά δύσκολη εσωτερική απόφαση. Χωρίς αυτό το βήμα, ο Ρούμπιο έθεσε σήμερα τα πράγματα στη θέση τους: η αμερικανική εκτελεστική εξουσία δεν έχει, απλώς, τη νομική δυνατότητα να κινηθεί διαφορετικά. Δεν πρόκειται για πολιτική επιλογή της κυβέρνησης Τραμπ, αλλά πρόκειται για νόμο που δεσμεύει και εκτελεστική και νομοθετική εξουσία, εκτός εάν το Κογκρέσο αποφασίσει να τον αλλάξει.
