Στην επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης του 2020 στρέφουν τις διπλωματικές τους προσπάθειες Ελλάδα και Αίγυπτος, ενισχύοντας τον συντονισμό τους μετά την επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Κατά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Αιγύπτιος ομόλογός του Μπάντρ Αμπντελαττί συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις με στόχο τη διεύρυνση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής της διμερούς συμφωνίας, με βάση το Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, UNCLOS.
Η εξέλιξη δίνει συγκεκριμένο περιεχόμενο στην κοινή αντίδραση Αθήνας και Καΐρου. Οι δύο χώρες επαναβεβαιώνουν την απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου και ταυτόχρονα θέτουν ως στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη του δικού τους συμφωνημένου πλαισίου θαλάσσιας οριοθέτησης. Η πολιτική σημασία της κίνησης βρίσκεται σε αυτή τη σύνδεση της διπλωματικής αντίδρασης με τη συνέχιση μιας διμερούς διαπραγμάτευσης.
Σύμφωνα με την ενημέρωση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, η συζήτηση επικεντρώθηκε στη στρατηγική εταιρική σχέση Ελλάδας και Αιγύπτου και στις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι δύο υπουργοί απέρριψαν κατηγορηματικά την κύρωση του μνημονίου Τουρκίας–Λιβύης του 2019, υπογραμμίζοντας τον σεβασμό των κανόνων του διεθνούς δικαίου. Η διατύπωση αποτυπώνει κοινή θέση απέναντι στη λιβυκή απόφαση και πρόθεση διατήρησης στενού συντονισμού.
Το ουσιαστικό στοιχείο για το επόμενο διάστημα είναι η αναφορά στην επέκταση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής της συμφωνίας του 2020. Η συγκεκριμένη συμφωνία αφορά μερική οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ των δύο χωρών. Επομένως, η συνέχιση των διαβουλεύσεων αποσκοπεί στη διαπραγμάτευση πρόσθετων τμημάτων της οριοθέτησης, πέραν εκείνων που έχουν ήδη συμφωνηθεί. Πρόκειται για διαδικασία με σαφές αντικείμενο, αλλά με αποτέλεσμα που παραμένει προς διαμόρφωση.
Η επίσημη διατύπωση απαιτεί προσοχή. Αθήνα και Κάιρο συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις με στόχο την επέκταση, χωρίς να ανακοινώσουν ότι έχουν καταλήξει σε νέα συμφωνία. Δεν δημοσιοποιήθηκαν συγκεκριμένες συντεταγμένες, κατεύθυνση της επέκτασης ή χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης. Συνεπώς, η πολιτική βούληση για τη συνέχιση της συζήτησης δεν μπορεί ακόμη να αποτυπωθεί ως νέα, συμφωνημένη γραμμή στον χάρτη.
Αυτή η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περιοχή όπου οι θαλάσσιες οριοθετήσεις συνδέονται με κυριαρχικά δικαιώματα, οικονομικές δραστηριότητες και περιφερειακές ισορροπίες. Η γεωγραφική έκταση μιας ενδεχόμενης νέας συμφωνίας θα καθορίσει και το ειδικότερο περιεχόμενό της. Μέχρι να υπάρξουν επίσημες ανακοινώσεις, οποιαδήποτε αναφορά σε συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές ως ήδη ενταγμένες στην επέκταση θα υπερέβαινε τα διαθέσιμα στοιχεία.
Την κοινή απόρριψη της λιβυκής επικύρωσης επιβεβαίωσε και η αιγυπτιακή πλευρά. Σύμφωνα με την ενημέρωση του υπουργείου Εξωτερικών της Αιγύπτου, όπως μεταδόθηκε από το Ahram Online, οι δύο υπουργοί εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην επικύρωση του μνημονίου που είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε λιβυκής κυβέρνησης υπό τον Φάγεζ αλ Σάρατζ. Επανέλαβαν επίσης τη σημασία της UNCLOS του 1982 για την οριοθέτηση της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας.
Η αιγυπτιακή ανακοίνωση δίνει έμφαση στον συνεχή συντονισμό για περιφερειακά ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος και στη συνέχιση των συνομιλιών για τα θαλάσσια όρια. Η ελληνική ενημέρωση προσδιορίζει πιο συγκεκριμένα τον επιδιωκόμενο στόχο, κάνοντας ρητή αναφορά στη γεωγραφική επέκταση της συμφωνίας του 2020. Οι δύο αποτυπώσεις συγκλίνουν στη διατήρηση της διαπραγματευτικής διαδικασίας και στην επίκληση ενός κοινού νομικού πλαισίου.
Η αναφορά στην UNCLOS αποτελεί βασικό συστατικό του μηνύματος των δύο χωρών. Αθήνα και Κάιρο επιλέγουν να παρουσιάσουν τις επόμενες διαβουλεύσεις ως συνέχεια μιας διαδικασίας οριοθέτησης στηριγμένης σε κανόνες και αμοιβαία συμφωνία. Η κοινή αυτή βάση έχει πολιτική αξία, χωρίς να αναιρεί την ανάγκη διαπραγμάτευσης των επιμέρους τεχνικών και νομικών ζητημάτων που θα προκύψουν.
Για την ελληνική διπλωματία, η επικοινωνία επιβεβαιώνει ότι η σχέση με την Αίγυπτο παραμένει σημαντικό πεδίο συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αιγυπτιακή συμμετοχή στην απόρριψη της λιβυκής κύρωσης προσδίδει περιφερειακό βάρος στην αντίδραση, ενώ η προοπτική διεύρυνσης της οριοθέτησης δημιουργεί ένα συγκεκριμένο αντικείμενο περαιτέρω συνεργασίας. Πρόκειται για μια δυνατότητα που θα αξιολογηθεί από την πρόοδο των συνομιλιών και από τους όρους οποιασδήποτε τελικής συμφωνίας.
Η κοινή στάση στέλνει παράλληλα μήνυμα προς την Άγκυρα και τη λιβυκή πλευρά ότι η κύρωση του μνημονίου δεν μεταβάλλει την αντίθεση Ελλάδας και Αιγύπτου. Σε πολιτικό επίπεδο, οι δύο χώρες προβάλλουν τη δική τους συνεργασία ως βάση για την αντιμετώπιση των εκκρεμοτήτων τους στη θάλασσα. Το εύρος και η αποτελεσματικότητα αυτής της συνεργασίας θα εξαρτηθούν από τη δυνατότητά τους να μετατρέψουν τη δηλωμένη πρόθεση σε συγκεκριμένο συμφωνημένο αποτέλεσμα.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι, επομένως, η ουσιαστική πρόοδος στις διαβουλεύσεις για την επέκταση της ΑΟΖ. Η τηλεφωνική επικοινωνία Γεραπετρίτη–Αμπντελαττί καθορίζει την πολιτική κατεύθυνση και επαναβεβαιώνει την κοινή απόρριψη του Τουρκολιβυκού Μνημονίου. Η συνέχεια θα δείξει ποια πρόσθετα τμήματα μπορούν να οριοθετηθούν και υπό ποιους όρους, με τη συμφωνία του 2020 να παραμένει η αφετηρία της διαπραγμάτευσης.
