Ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή για να στείλει νέο, αυστηρό μήνυμα προς την Τεχεράνη. Παρά τη συνεχιζόμενη εκεχειρία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε ορθάνοιχτο το ενδεχόμενο επανάληψης στρατιωτικών επιχειρήσεων, χρησιμοποιώντας μια φράση που ήδη προκαλεί έντονες συζητήσεις στην Ουάσινγκτον, στην Τεχεράνη και στις διεθνείς αγορές: «συνεχίζεται!»
Η αναφορά αυτή έγινε μέσα από εκτενή ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, λίγες ώρες πριν από τη δεύτερη ημέρα των συνομιλιών του με τον Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο. Ο Τραμπ, επιχειρώντας να συνδέσει την εξωτερική πολιτική με το αφήγημα της «επιστροφής της αμερικανικής ισχύος», παρουσίασε τη σύγκρουση με το Ιράν όχι απλώς ως στρατιωτική επιχείρηση, αλλά ως απόδειξη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επανήλθαν δυναμικά στο κέντρο των διεθνών εξελίξεων.
Λίγο πριν από τη 01:00 τα ξημερώματα της Παρασκευής, ώρα Ελλάδας, ο Αμερικανός πρόεδρος δημοσίευσε μια μακροσκελή ανάρτηση, στην οποία αναφέρθηκε στον πρόεδρο της Κίνας, στην αμερικανική οικονομία, στην εσωτερική πολιτική των ΗΠΑ και στη στρατιωτική εκστρατεία κατά της Τεχεράνης. Το ύφος του ήταν γνώριμο: αιχμηρό, προσωπικό και απολύτως προσανατολισμένο στην πολιτική αντιπαράθεση με τον προκάτοχό του, Τζο Μπάιντεν.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι όταν ο Σι Τζινπίνγκ μίλησε για τις Ηνωμένες Πολιτείες ως ένα πιθανώς «έθνος σε παρακμή», στην πραγματικότητα αναφερόταν —κατά την ερμηνεία του— στην περίοδο της διακυβέρνησης Μπάιντεν. Με σκληρή γλώσσα, κατηγόρησε τον Δημοκρατικό προκάτοχό του ότι άφησε πίσω του μια χώρα αποδυναμωμένη, πολιτικά διχασμένη και διεθνώς λιγότερο σεβαστή.
Στο ίδιο μήνυμα, ο Αμερικανός πρόεδρος επιχείρησε να παρουσιάσει τη δική του επιστροφή στον Λευκό Οίκο ως σημείο καμπής. Αναφέρθηκε στη μεταναστευτική πολιτική, στη φορολογία, στην εγκληματικότητα και στις πολιτικές διαφορετικότητας, υποστηρίζοντας ότι η χώρα «αναγεννήθηκε» μέσα στους πρώτους 16 μήνες της νέας του διακυβέρνησης. Ωστόσο, το σημείο που ξεχώρισε δεν ήταν η εσωτερική πολιτική ρητορική του, αλλά η ξεκάθαρη αναφορά του στο Ιράν.
Ο Τραμπ μίλησε για «στρατιωτική νίκη» και για «στρατιωτική συντριβή του Ιράν», προσθέτοντας μέσα σε παρένθεση τη λέξη «συνεχίζεται!». Η συγκεκριμένη διατύπωση δεν πέρασε απαρατήρητη. Αντιθέτως, αντιμετωπίστηκε ως ευθεία προειδοποίηση ότι η Ουάσινγκτον δεν θεωρεί τη σύγκρουση οριστικά λήξασα και ότι η εκεχειρία μπορεί να καταρρεύσει, εάν οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη δεν οδηγήσουν σε αποτέλεσμα αποδεκτό για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Με άλλα λόγια, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν περιορίστηκε σε μια αναδρομή των όσων έχουν ήδη συμβεί. Έδωσε την εντύπωση ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει ενεργή, έστω και αν προς το παρόν οι δύο πλευρές βρίσκονται τυπικά σε φάση αποκλιμάκωσης. Η φράση «συνεχίζεται» λειτουργεί πλέον ως πολιτικό και διπλωματικό σήμα: προς το Ιράν, προς την Κίνα, προς τους συμμάχους των ΗΠΑ, αλλά και προς το εσωτερικό ακροατήριο του Τραμπ.
Ο ίδιος χαρακτήρισε τις Ηνωμένες Πολιτείες «την ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο», ενώ υποστήριξε ότι η αμερικανική οικονομία βρίσκεται ξανά σε τροχιά ισχυρής ανάπτυξης. Στο δικό του αφήγημα, η στρατιωτική πίεση στο Ιράν, η ανάκαμψη των χρηματιστηρίων και η ενίσχυση της διεθνούς εικόνας των ΗΠΑ αποτελούν κομμάτια της ίδιας πολιτικής εικόνας: μιας Αμερικής που, όπως επιμένει, δεν υποχωρεί πλέον, αλλά επιβάλλει τους όρους της.
Η χρονική συγκυρία κάνει την ανάρτηση ακόμη πιο σημαντική. Οι δηλώσεις Τραμπ ήρθαν ενώ η εκεχειρία με την Τεχεράνη παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Πριν αναχωρήσει για το Πεκίνο, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει ότι η κατάπαυση του πυρός βρίσκεται σε «μηχανική υποστήριξη», μια φράση που αποτυπώνει το πόσο ασταθές θεωρεί το σημερινό διπλωματικό περιβάλλον. Η εικόνα που μεταδίδεται από την Ουάσινγκτον είναι ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται, αλλά χωρίς καμία βεβαιότητα ότι μπορούν να αποτρέψουν μια νέα κρίση.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, επιχείρησε να κρατήσει χαμηλότερους τόνους, δηλώνοντας ότι υπάρχει «πρόοδος» στις επαφές. Ωστόσο, οι βασικές διαφωνίες παραμένουν βαθιές. Στο επίκεντρο βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και η αμερικανική απαίτηση να υπάρξουν δεσμεύσεις που θα αποκλείουν οριστικά την απόκτηση πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.
Το Ιράν, άλλωστε, δεν ήταν ένα περιφερειακό θέμα στις συνομιλίες Τραμπ – Σι. Αντιθέτως, βρέθηκε στο κέντρο της ατζέντας στο Πεκίνο, επισκιάζοντας ακόμη και παραδοσιακά μεγάλα ζητήματα, όπως το εμπόριο, η τεχνολογία και ο ανταγωνισμός ΗΠΑ – Κίνας. Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν ότι το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και ότι τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοικτά για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τη μεταφορά ενέργειας.
Η αναφορά στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για έναν από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη, από τον οποίο περνά σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Οποιαδήποτε στρατιωτική ανάφλεξη στην περιοχή θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στις αγορές πετρελαίου, στην ασφάλεια των μεταφορών και στη διεθνή οικονομία. Γι’ αυτό και η στάση της Κίνας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Πεκίνο παραμένει ένας από τους μεγάλους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο Σι Τζινπίνγκ τον διαβεβαίωσε πως η Κίνα δεν θα προμηθεύσει στρατιωτικό εξοπλισμό στην Τεχεράνη. Χαρακτήρισε, μάλιστα, τη δέσμευση αυτή «πολύ σημαντική». Την ίδια στιγμή, όμως, παραδέχθηκε ότι ο Κινέζος πρόεδρος ξεκαθάρισε πως το Πεκίνο επιθυμεί να συνεχίσει να αγοράζει πετρέλαιο από το Ιράν. Αυτή ακριβώς η ισορροπία αποτυπώνει το περίπλοκο διπλωματικό παιχνίδι που βρίσκεται σε εξέλιξη: η Κίνα εμφανίζεται να μην επιθυμεί πυρηνικό Ιράν, αλλά δεν θέλει και πλήρη οικονομική αποκοπή από την Τεχεράνη.
Σε συνέντευξή του στον Σον Χάνιτι του Fox News, ο Τραμπ επέμεινε ότι τα αμερικανικά πλήγματα ήταν απαραίτητα, επειδή το Ιράν, όπως υποστήριξε, βρισκόταν πολύ κοντά στην απόκτηση πυρηνικού όπλου. Όταν ρωτήθηκε εάν η απειλή ήταν τόσο άμεση, απάντησε με τη φράση: «Εγώ το πίστευα». Με αυτή τη διατύπωση επιχείρησε να παρουσιάσει την απόφασή του ως πράξη πρόληψης και όχι ως επιλογή κλιμάκωσης.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης στηριζόταν κυρίως σε τρεις εγκαταστάσεις, οι οποίες αποτέλεσαν στόχο των αμερικανικών επιθέσεων. «Όλα ξεκινούσαν από εκείνες τις τρεις εγκαταστάσεις που χτυπήσαμε και τις χτυπήσαμε δυνατά», ανέφερε, επιμένοντας ότι καμία άλλη χώρα δεν θα μπορούσε να καταστρέψει αυτούς τους στόχους με την ίδια αποτελεσματικότητα, «ίσως μόνο η Κίνα», όπως είπε.
Η πίεση προς την Τεχεράνη συνοδεύτηκε και από μια ξεκάθαρη προειδοποίηση. Ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν σκοπεύει να παραμείνει «για πολύ ακόμη υπομονετικός» και κάλεσε το Ιράν να συμφωνήσει με τους όρους των Ηνωμένων Πολιτειών. «Πρέπει να κάνουν συμφωνία. Οποιοσδήποτε λογικός άνθρωπος θα έκανε συμφωνία, αλλά μπορεί να είναι τρελοί», είπε, χρησιμοποιώντας για ακόμη μία φορά τη σκληρή, προσωπική γλώσσα που χαρακτηρίζει τη δημόσια παρουσία του.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και η αναφορά του στις εσωτερικές εξελίξεις στο Ιράν. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι στο εσωτερικό του καθεστώτος επικρατεί μεγάλη αναταραχή, ενώ μίλησε για αλλαγές στην ηγετική δομή της Ισλαμικής Δημοκρατίας μετά τα αμερικανικά πλήγματα. Η φράση του ότι η «τρίτη βαθμίδα» με την οποία συνομιλούν πλέον οι ΗΠΑ είναι «πιο λογική» και «πιο έξυπνη» από την πρώτη και τη δεύτερη, που «πλέον δεν υπάρχουν», ερμηνεύεται ως σαφής υπαινιγμός για σοβαρή αποδυνάμωση ανώτερων στελεχών του ιρανικού μηχανισμού εξουσίας.
Αν και οι λεπτομέρειες γύρω από αυτή την αναφορά παραμένουν ασαφείς, το πολιτικό μήνυμα είναι ξεκάθαρο: ο Τραμπ θέλει να δείξει ότι η πίεση των ΗΠΑ έχει ήδη αλλάξει τους εσωτερικούς συσχετισμούς στην Τεχεράνη. Την ίδια ώρα, στέλνει μήνυμα ότι μια συμφωνία μπορεί να υπάρξει μόνο υπό την απειλή της ισχύος και όχι μέσα από παραχωρήσεις που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως αμερικανική αδυναμία.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι εάν η ανάρτηση Τραμπ αποτελεί διαπραγματευτική πίεση ή προετοιμασία της κοινής γνώμης για μια νέα στρατιωτική φάση. Διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι η Ουάσινγκτον εξακολουθεί να κρατά στο τραπέζι την επιλογή νέων επιχειρήσεων, ιδίως εάν η Τεχεράνη απορρίψει τις αμερικανικές απαιτήσεις ή επιχειρήσει να κερδίσει χρόνο γύρω από το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει απορρίψει επανειλημμένα τις ιρανικές προτάσεις ως «εντελώς απαράδεκτες», ενώ έχει διαμηνύσει ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις μπορούν να συνεχιστούν εάν η Τεχεράνη δεν αποδεχθεί τους όρους της Ουάσινγκτον. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η φράση «η στρατιωτική συντριβή του Ιράν συνεχίζεται» αποκτά βάρος μεγαλύτερο από μια απλή πολιτική υπερβολή. Λειτουργεί ως προειδοποίηση, ως πίεση και ως μήνυμα αποτροπής.
Η εκεχειρία, επομένως, παραμένει ζωντανή, αλλά όχι σταθερή. Οι συνομιλίες συνεχίζονται, αλλά κάτω από τη βαριά σκιά της στρατιωτικής απειλής. Η Κίνα προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στα ενεργειακά της συμφέροντα και στην ανάγκη να μη βρεθεί αντιμέτωπη με μια ανεξέλεγκτη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν βρίσκεται μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις. Και οι Ηνωμένες Πολιτείες, με τον Τραμπ στο τιμόνι, δείχνουν αποφασισμένες να διατηρήσουν την πίεση σε όλα τα επίπεδα.
Η επόμενη κίνηση θα κρίνει αν η σημερινή ένταση θα μείνει στο επίπεδο της σκληρής ρητορικής ή αν θα ανοίξει ο δρόμος για μια νέα, επικίνδυνη στρατιωτική κλιμάκωση. Προς το παρόν, το μήνυμα του Τραμπ από το Πεκίνο είναι σαφές: η Ουάσινγκτον δεν θεωρεί ότι η υπόθεση του Ιράν έχει κλείσει. Και όσο η λέξη «συνεχίζεται» παραμένει στο τραπέζι, η εκεχειρία μοιάζει περισσότερο με εύθραυστη παύση παρά με πραγματική αποκλιμάκωση.
