Κάτω από μια σκηνή στημένη έξω από το νοσοκομείο του Πενονομέ, εκεί όπου οι γιατροί συνεχίζουν να περιθάλπουν ασθενείς στον ανοιχτό χώρο, ο πρόεδρος του Παναμά Χοσέ Ραούλ Μουλίνο μίλησε το απόγευμα της Παρασκευής για «μεγάλη καταστροφή».
Λίγες ώρες μετά τον σεισμό των 7,7 βαθμών που συγκλόνισε τη χώρα, ο πρόεδρος περπάτησε ανάμεσα σε τραυματίες και ερείπια και παραδέχθηκε κάτι που σπάνια ακούγεται από κυβερνητικά χείλη. Κανείς δεν ήταν προετοιμασμένος, είπε, και κανείς δεν είναι ποτέ πραγματικά έτοιμος για κάτι τέτοιο.
Η δήλωσή του άλλαξε τον τόνο μιας ημέρας κατά την οποία οι αρχές επέμεναν σε μηνύματα ηρεμίας. Ο Μουλίνο ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχουν επίσημες αναφορές για νεκρούς, όμως απέφυγε να αποκλείσει ότι ο απολογισμός μπορεί να αλλάξει όσο τα συνεργεία φτάνουν σε απομονωμένες κοινότητες. Κοντά στο επίκεντρο, όπως ανέφερε, οι δρόμοι έχουν καταστραφεί και η πρόσβαση παραμένει δύσκολη.
Πρώτα η καταγραφή και μετά η βοήθεια
Τα τηλεφωνήματα από ηγέτες της Λατινικής Αμερικής άρχισαν από τις πρώτες ώρες. Ο πρόεδρος της Κολομβίας Αμπελάρδο Ντε Λα Εσπριέγια προσέφερε κάθε αναγκαία βοήθεια, ενώ η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε ότι κινητοποιεί πόρους και προσωπικό. Ο Μουλίνο όμως εμφανίζεται προσεκτικός. Πριν υποβληθεί οποιοδήποτε αίτημα διεθνούς βοήθειας, η κυβέρνηση θέλει να έχει ξεκάθαρη εικόνα για το τι πραγματικά χρειάζεται η χώρα. Στο μεταξύ έδωσε εντολή σε όλα τα υπουργεία και τους δημόσιους φορείς να κινητοποιηθούν για τη στήριξη των πληγέντων.
Πού χτύπησε ο σεισμός
Η δόνηση σημειώθηκε λίγο πριν από τη μία το μεσημέρι τοπική ώρα. Τα νεότερα στοιχεία τοποθετούν το επίκεντρο περίπου δέκα χιλιόμετρα από την αγροτική κοινότητα Πιταλόσα Αρίμπα, στην επαρχία Ερέρα, στο νότιο κεντρικό τμήμα της χώρας κοντά στην ακτή του Ειρηνικού. Το εστιακό βάθος υπολογίζεται σε μόλις 12,6 χιλιόμετρα, γεγονός που εξηγεί γιατί η δόνηση έγινε τόσο έντονα αισθητή μέχρι την Πόλη του Παναμά, το Σαν Χοσέ της Κόστα Ρίκα και την Καρθαγένη της Κολομβίας.
Το μέγεθος άλλαξε αρκετές φορές μέσα στην ημέρα. Οι πρώτες μετρήσεις έκαναν λόγο για 8 βαθμούς, ενώ οι αρχές του Παναμά υπολογίζουν τη δόνηση στους 7,2. Η διεθνώς αποδεκτή εκτίμηση πλέον είναι τα 7,7 βαθμοί, μέγεθος που κατατάσσει τον σεισμό ανάμεσα στους ισχυρότερους που έχουν καταγραφεί ποτέ στη χώρα.
Η καρδιά της καταστροφής
Το Πενονομέ, πρωτεύουσα της επαρχίας Κοκλέ, μετατράπηκε στο σύμβολο της ημέρας. Το ξενοδοχείο Dos Continentes κατέρρευσε χωρίς ευτυχώς να υπάρξουν τραυματίες. Ο πύργος του καθεδρικού ναού του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή γκρεμίστηκε και τα συντρίμμια καταπλάκωσαν αυτοκίνητο, ενώ το κτίριο της Νομαρχίας υπέστη σοβαρές ζημιές λίγα λεπτά αφού οι υπάλληλοι είχαν προλάβει να βγουν.
Στις επαρχίες Κοκλέ, Λος Σάντος, Ερέρα και Βεράγκουας καταγράφονται καταρρεύσεις σπιτιών, ρωγμές σε εκκλησίες και νοσοκομεία, ζημιές σε πυροσβεστικούς σταθμούς και αστυνομικά τμήματα, καθώς και κατεστραμμένα κομμάτια του οδικού δικτύου. Στη Σονά της Βεράγκουας κατέρρευσε και η κατοικία του πρώην προέδρου Ρικάρντο Μαρτινέλι, ο οποίος έσπευσε να διευκρινίσει ότι οι απώλειες είναι μόνο υλικές.
Τραυματίες και κοινότητες χωρίς νερό
Η υπουργός Εσωτερικών Νινόσκα Μοντάλβο ανέφερε ότι 15 μαθητές σχολείου μεταφέρθηκαν με ελαφρά τραύματα και ότι ένας άνθρωπος απεγκλωβίστηκε από τη δημοτική αγορά της Αγουαδούλσε. Η Πολιτική Προστασία δεν έχει δώσει ακόμη συνολικό αριθμό τραυματιών, επιβεβαιώνει όμως ότι δεν υπάρχουν αγνοούμενοι.
Το μεγαλύτερο πρακτικό πρόβλημα αυτή τη στιγμή είναι το νερό. Αρκετές μονάδες επεξεργασίας μείωσαν δραστικά τη λειτουργία τους και μία από τις σημαντικότερες δουλεύει μόλις στο 20% της δυναμικότητάς της. Σε πολλές περιοχές διακόπηκε για ώρα η ηλεκτροδότηση, ενώ οι τηλεπικοινωνίες αποκαθίστανται σταδιακά. Η Πολιτική Προστασία ζητά από τους πολίτες να αναφέρουν κοινότητες που παραμένουν χωρίς ρεύμα και επικοινωνία.
Μια χώρα σε κατάσταση αναμονής
Οι μετασεισμοί ξεπέρασαν τους πενήντα μέσα σε λίγες ώρες. Ο ισχυρότερος, μεγέθους 6,6, σημειώθηκε στις τρεις και είκοσι πέντε το απόγευμα κοντά στο Ρίο Γκράντε της Βεράγκουας και ξανάβγαλε τους κατοίκους στους δρόμους. Οι σεισμολόγοι προειδοποιούν ότι η δραστηριότητα θα συνεχιστεί, και πολλές οικογένειες στο εσωτερικό της χώρας ετοιμάζονται να περάσουν τη νύχτα έξω από τα σπίτια τους.
Στην πρωτεύουσα η ζωή επέστρεψε αργά σε έναν εύθραυστο ρυθμό. Το αεροδρόμιο Τοκούμεν, που είχε κλείσει και εκκενωθεί, επαναλειτούργησε μετά από ελέγχους, αφού πρώτα αρκετές πτήσεις εκτράπηκαν προς την Κολομβία. Το μετρό παρέμεινε σε αναστολή για στατικούς ελέγχους, τα σχολεία έκλεισαν το απόγευμα και οι αυτοκινητόδρομοι με διόδια άνοιξαν δωρεάν έως τα μεσάνυχτα. Η Διώρυγα του Παναμά συνέχισε να λειτουργεί κανονικά, με τα τεχνικά συνεργεία να επιθεωρούν τις εγκαταστάσεις.
Το τσουνάμι που δεν ήρθε
Για λίγες ώρες ολόκληρη η ακτή του Ειρηνικού, από το Μεξικό μέχρι το Περού και το μακρινό Νησί του Πάσχα, βρέθηκε σε προειδοποίηση για τσουνάμι. Στο νησί Ίσλα Κάνιας οι κάτοικοι είδαν ασυνήθιστα κύματα να μπαίνουν στα σπίτια τους. Λιγότερο από τρεις ώρες αργότερα οι αμερικανικές αρχές έκριναν ότι ο κίνδυνος είχε περάσει και οι προειδοποιήσεις ήρθησαν η μία μετά την άλλη.
Τα ερωτήματα που ανοίγουν
Ο Παναμάς βρίσκεται εκεί όπου συναντώνται οι τεκτονικές πλάκες της Καραϊβικής, του Κόκος και της Νάσκα, και οι σεισμοί δεν είναι κάτι άγνωστο για τους κατοίκους του. Ο σεισμός του Πουέρτο Αρμουέγιες το 1934 είχε φτάσει τους 7,6 βαθμούς, ενώ το 1991 μια δόνηση 7,4 βαθμών είχε στοιχίσει τη ζωή σε 23 ανθρώπους. Μόλις τον Αύγουστο ένας σεισμός 7,4 βαθμών στη γειτονική Κολομβία είχε αφήσει πίσω του εκατοντάδες νεκρούς και είχε γίνει αισθητός σε όλο τον Παναμά.
Η χώρα εξακολουθεί να μη διαθέτει σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για σεισμούς, ένα ζήτημα που αναμένεται να επανέλθει δυναμικά στη δημόσια συζήτηση. Η φράση του προέδρου ότι κανείς δεν ήταν προετοιμασμένος ίσως αποδειχθεί η πιο ειλικρινής αποτίμηση της ημέρας, αλλά και το σημείο εκκίνησης για όσα θα πρέπει να αλλάξουν.
Για απόψε πάντως η προτεραιότητα είναι άλλη. Τα συνεργεία διάσωσης προσπαθούν να φτάσουν στα χωριά γύρω από το επίκεντρο, οι τεχνικοί δουλεύουν για να επιστρέψουν νερό και ρεύμα, και οι Παναμέζοι περιμένουν με κομμένη την ανάσα τον επόμενο μετασεισμό, ελπίζοντας ότι ο τελικός απολογισμός θα παραμείνει χωρίς ανθρώπινες απώλειες.
