Σε ανοιχτή εμπορική σύγκρουση πέρασαν πλέον οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς, μετά την κατάρρευση των διαπραγματεύσεων της τελευταίας στιγμής στην Ουάσιγκτον.
Λίγο μετά τα μεσάνυχτα τέθηκαν σε ισχύ αμερικανικοί δασμοί 50% σε καναδικά προϊόντα αξίας περίπου 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με την Οτάβα να απαντά σχεδόν αμέσως ότι θα ανταποδώσει στο ακέραιο. Πρόκειται για την πιο σοβαρή ρήξη ανάμεσα σε δύο χώρες που επί δεκαετίες θεωρούνταν υπόδειγμα εμπορικής και στρατιωτικής συμμαχίας.
Οι νέοι δασμοί καλύπτουν περίπου το 5% των καναδικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ και πλήττουν έναν εντυπωσιακά ετερόκλητο κατάλογο προϊόντων: από μπαστούνια του χόκεϊ και εξοπλισμό ψαρέματος έως κοντραπλακέ, τσιμέντο, αλκοολούχα ποτά, έπιπλα, ρουχισμό και ξύλινα γλωσσοπίεστρα για ιατρικές εξετάσεις.
Ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ δήλωσε ότι η χώρα του θα απαντήσει «δολάριο προς δολάριο», με τα αντίμετρα να τίθενται σε ισχύ στις 8 Σεπτεμβρίου και να στοχεύουν τον χάλυβα, τα γαλακτοκομικά, τις οικιακές συσκευές, τον γεωργικό εξοπλισμό, τον χαρτοπολτό και τα ηλεκτρονικά. Οι λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν τις επόμενες ημέρες.
Οι δύο πλευρές επιρρίπτουν η μία στην άλλη την ευθύνη για το ναυάγιο. Ο Αμερικανός εμπορικός αντιπρόσωπος Τζέιμισον Γκριρ υποστήριξε ότι ο Καναδάς αρνήθηκε να οριστικοποιήσει τη συμφωνία με τους όρους που είχαν συμφωνηθεί νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, ότι υπέβαλε νέες απαιτήσεις την ύστατη ώρα και ότι υπαναχώρησε από προηγούμενες δεσμεύσεις, ανατρέποντας τη λεπτή ισορροπία που είχε επιτευχθεί.
Η αμερικανική πρόταση, όπως την περιέγραψε, προέβλεπε μείωση δασμών σε αυτοκίνητα, χάλυβα, αλουμίνιο και ξυλεία — τομείς ευαίσθητους για την Οτάβα — καθώς και συνεργασία στους ελέγχους εξαγωγών. Την αποχώρηση του Καναδά τη χαρακτήρισε χαμένη ευκαιρία εταιρικής σχέσης με την ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία της G7.
Ο Κάρνεϊ αντέτεινε ότι οι αλλαγές της τελευταίας στιγμής στους αμερικανικούς όρους ήταν «άδικες και οικονομικά επιζήμιες» και έθεταν υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία οποιασδήποτε συμφωνίας. «Ζήτησαν πάρα πολλά και πρόσφεραν πολύ λίγα», είπε από την Οτάβα, ανακοινώνοντας ότι ανέστειλε τις διαπραγματεύσεις και έδωσε εντολή στην καναδική ομάδα να επιστρέψει. Αποκάλυψε παράλληλα ότι το Οτάβα ήταν διατεθειμένο να άρει τους εναπομείναντες αντίποινα δασμούς σε χάλυβα, αλουμίνιο και αυτοκίνητα, εφόσον οι ΗΠΑ μείωναν ουσιαστικά τους δικούς της, και να ενθαρρύνει τις επαρχίες να επαναφέρουν τις πωλήσεις αμερικανικών αλκοολούχων. Κατηγόρησε την Ουάσιγκτον ότι χρησιμοποιεί την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο και ότι επιχείρησε να περιορίσει τη δυνατότητα του Καναδά να συνάπτει εμπορικές συμφωνίες με τρίτες χώρες, κάτι που περιέγραψε ως προσβολή της κυριαρχίας του.
Η αμερικανική πλευρά έχει διαφορετική ανάγνωση της αφετηρίας. Ο Γκριρ είχε επισημάνει νωρίτερα ότι οι δασμοί του 50% αποτελούν ουσιαστικά αντίποινα για τα μέτρα που έλαβε η Οτάβα το προηγούμενο διάστημα, σημειώνοντας ότι μόνο δύο χώρες στον κόσμο έχουν ανταποδώσει σε αμερικανικά εμπορικά μέτρα και αυτές οι χώρες είναι η Κίνα και ο Καναδάς. Το Σάββατο δήλωσε ότι δεν έχει προγραμματιστεί νέος γύρος συνομιλιών και προανήγγειλε πρόσθετα μέτρα ως απάντηση στην καναδική ανταπόδοση, χωρίς να τα προσδιορίσει.
Η εξέλιξη σηματοδοτεί απότομη αντιστροφή κλίματος. Μόλις δύο ημέρες νωρίτερα, ο Καναδός υπουργός αρμόδιος για τις σχέσεις με τις ΗΠΑ Ντομινίκ Λεμπλάν μιλούσε για συμφωνία «πολύ κοντά», ενώ ο Τραμπ είχε παρατείνει κατά τρεις ημέρες την αρχική προθεσμία της Τετάρτης, επικαλούμενος επικείμενη συμφωνία. Το χρονικό όριο εξέπνευσε τελικά στις 12:01 τα ξημερώματα του Σαββάτου, χωρίς αποτέλεσμα.
Οι πολιτικές επιπτώσεις ενδέχεται να υπερβούν τις οικονομικές. Οι δύο χώρες αντάλλαξαν πέρυσι αγαθά και υπηρεσίες αξίας 880 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ τα σύνορα μήκους 5.525 μιλίων παραμένουν αφύλακτα, με σχεδόν 330.000 ανθρώπους και αγαθά δύο δισεκατομμυρίων δολαρίων να τα διασχίζουν καθημερινά. Περίπου 800.000 Καναδοί ζουν στις ΗΠΑ, ενώ Καναδοί στρατιώτες πολέμησαν στο πλευρό των Αμερικανών στο Αφγανιστάν μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Οι εμπορικές τριβές δεν είναι νέες — η ξυλεία και η προστατευόμενη καναδική αγορά γαλακτοκομικών αποτελούν σημεία τριβής επί δεκαετίες — αλλά ποτέ δεν είχαν οδηγήσει σε ρήξη αυτής της κλίμακας.
Υπό αμφισβήτηση τίθεται πλέον και το μέλλον της εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ–Καναδά–Μεξικού, κρίσιμης για τη βιομηχανία και των τριών χωρών, η οποία βρίσκεται ήδη υπό αναθεώρηση. Ο Κάρνεϊ έχει χαρακτηρίσει τα νέα μέτρα ευθεία παραβίασή της.
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ οι αντιδράσεις δεν ήταν ενιαίες. Η Ρεπουμπλικανή γερουσιαστής Σούζαν Κόλινς επισήμανε ότι η πολιτεία της, το Μέιν, εισάγει ετησίως προϊόντα δύο δισεκατομμυρίων δολαρίων από τον Καναδά και κάλεσε την κυβέρνηση να επιστρέψει στο τραπέζι. Η Business Roundtable προειδοποίησε ότι δασμοί και αντίποινα αυξάνουν το κόστος για τις αμερικανικές επιχειρήσεις, ενώ αναλυτές εκτιμούν ότι η επιβάρυνση θα μετακυλιστεί στα νοικοκυριά. Το χρονικό σημείο είναι δύσκολο για τον Τραμπ, που έρχεται αντιμέτωπος με πτωτικές δημοσκοπήσεις, παρατεταμένη σύγκρουση με το Ιράν και ενδιάμεσες εκλογές τον Νοέμβριο. Στον Καναδά, ο πρωθυπουργός δέχθηκε κριτική τόσο για τις παραχωρήσεις που ήταν διατεθειμένος να κάνει όσο και για την κατάρρευση των συνομιλιών, με τον πρωθυπουργό του Οντάριο Νταγκ Φορντ πάντως να στηρίζει τη στάση του.
Η στροφή της Ουάσιγκτον, με στόχο την επαναφορά της μεταποίησης στις ΗΠΑ και τις επανειλημμένες αναφορές του Τραμπ σε μετατροπή του Καναδά στην «51η πολιτεία», έχει αλλάξει το πλαίσιο. Όπως συνόψισε ο Κάρνεϊ, ο Καναδάς αναγνώρισε ότι «η Αμερική έχει αλλάξει» και ότι οι δύο χώρες δεν θα επιστρέψουν στην παλιά τους σχέση.
