Μόλις 14% των ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος ζει πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση. Είναι το χαμηλότερο ποσοστό επιβίωσης ανάμεσα σε όλους τους καρκίνους, και η εξήγηση βρίσκεται σε ένα και μόνο δεδομένο. Περίπου 90% των ασθενών διαγιγνώσκονται σε προχωρημένα στάδια, όταν η κακοήθεια έχει ήδη εξαπλωθεί. Ακριβώς σε αυτό το σημείο φιλοδοξεί να παρέμβει μια νέα εξέταση αίματος.
Τη μέθοδο ανέπτυξε διεθνής ερευνητική ομάδα με επικεφαλής το «City of Hope», έναν από τους μεγαλύτερους και πλέον εξειδικευμένους οργανισμούς στις ΗΠΑ για την έρευνα και τη θεραπεία του καρκίνου. Η σχετική μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nature Medicine» και παρουσιάζει μια υγρή βιοψία με την ονομασία PANXEON, η οποία εμφανίζει υψηλή ευαισθησία στην ανίχνευση τόσο του καρκίνου όσο και προκαρκινικών αλλοιώσεων.
Η προσέγγιση διαφέρει από τις καθιερωμένες. Η εξέταση αναλύει δείγμα αίματος για τρεις δείκτες, τα κυκλοφορούντα microRNA, τα εξωσωματικά microRNA και μια πρωτεΐνη που ονομάζεται CA19-9. Στη συνέχεια, μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης, συνδυάζει τις τρεις μετρήσεις σε μία ενιαία βαθμολογία, η οποία εκτιμά τον κίνδυνο του ασθενούς. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για έναν ακόμη μεμονωμένο δείκτη, αλλά για ένα σύνθετο μοντέλο που αξιοποιεί τη συσχέτιση μεταξύ διαφορετικών βιολογικών σημάτων.
Για τον έλεγχο της αξιοπιστίας της, οι ερευνητές δοκίμασαν τη μέθοδο σε σχεδόν 1.800 ασθενείς στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και την Ασία, προκειμένου να διαπιστώσουν αν τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα προηγούμενων μελετών επιβεβαιώνονταν σε διαφορετικά κλινικά περιβάλλοντα και πληθυσμούς.
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Η εξέταση εντόπισε σωστά τον καρκίνο του παγκρέατος στα στάδια 1 και 2 στο 87% των περιπτώσεων, με ποσοστό ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων μόλις 3% στις ομάδες χαμηλού κινδύνου και 16% στις ομάδες υψηλού κινδύνου. Η χαμηλή αυτή τιμή ψευδώς θετικών είναι εξίσου κρίσιμη με την ευαισθησία, καθώς κάθε λανθασμένος συναγερμός συνεπάγεται περιττές εξετάσεις, επεμβατικές διαδικασίες και ψυχολογική επιβάρυνση για τον εξεταζόμενο.
Το ίσως σημαντικότερο εύρημα, ωστόσο, αφορά κάτι που προηγείται του ίδιου του καρκίνου. Η εξέταση εντόπισε, σε ποσοστό άνω του 64% των περιπτώσεων, υψηλού βαθμού δυσπλασία, μια προχωρημένη προκαρκινική κατάσταση που συχνά χαρακτηρίζεται ως «στάδιο 0».
Η πρακτική σημασία αυτού του ευρήματος είναι μεγάλη. Θα μπορούσε να βοηθήσει τους γιατρούς να εντοπίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιες κύστεις του παγκρέατος χρειάζονται ενεργή παρακολούθηση ή παρέμβαση, πριν εξελιχθούν σε καρκίνο. Πρόκειται για ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα της καθημερινής κλινικής πράξης, καθώς οι περισσότερες κύστεις παραμένουν καλοήθεις και η απόφαση για επέμβαση σε ένα όργανο τόσο ευαίσθητο όσο το πάγκρεας δεν λαμβάνεται ποτέ ελαφρά τη καρδία.
Αν η μέθοδος επιβεβαιωθεί και σε ευρύτερη κλίμακα, η αλλαγή που υπόσχεται δεν είναι απλώς η έγκαιρη διάγνωση. Είναι η δυνατότητα παρέμβασης πριν καν υπάρξει νόσος.
