Οριστική σφραγίδα στην ελληνική νομική νίκη για το ζήτημα του «Turkaegean» έβαλε η σημερινή (Παρασκευή) απόφαση του αρμόδιου ευρωπαϊκού οργάνου. Το Συμβούλιο Προσφυγών (Boards of Appeal) του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της ΕΕ (EUIPO) απέρριψε την τουρκική προσφυγή και επικύρωσε τη διαγραφή και ακύρωση του «Turkaegean» ως ευρωπαϊκού εμπορικού σήματος.
Με την εξέλιξη αυτή, η ελληνική θέση θωρακίζεται και σε δεύτερο βαθμό, καθώς το Συμβούλιο Προσφυγών αποτελεί το τελικό όργανο διοικητικής επανεξέτασης εντός του EUIPO, και η απόρριψη της προσφυγής επικυρώνει την ακύρωση στο σύνολό της.
Η υπόθεση έχει τις ρίζες της στο καλοκαίρι του 2021. Στις 16 Ιουλίου 2021, ο Οργανισμός Τουριστικής Προβολής και Ανάπτυξης της Τουρκίας (TGA) κατέθεσε προς κατοχύρωση στο Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της ΕΕ το εμπορικό σήμα «Turkaegean» — έναν όρο που συνδυάζει το «Turk» με το «Aegean» (Αιγαίο). Το σήμα συνδέθηκε με την τουριστική εκστρατεία «Turkaegean: Coast of Happiness», την οποία η Τουρκία προώθησε το 2022 και η οποία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από την ελληνική πλευρά, που είδε σε αυτήν μια έκφραση ευρύτερων γεωπολιτικών επιδιώξεων. Το επιχείρημα της Αθήνας υπήρξε εξαρχής σαφές. Συγκεκριμένα, ότι ο όρος επιχειρούσε να συνδέσει εμπορικά την Τουρκία με μια περιοχή στενά συνυφασμένη με την ελληνική πολιτιστική και γεωγραφική ταυτότητα.
Η συστηματική νομική αντεπίθεση δρομολογήθηκε μέσω του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ) του Υπουργείου Ανάπτυξης. Από τον Μάιο του 2022, όταν ο ΟΒΙ κατέστη ο αρμόδιος φορέας στην Ελλάδα για τα εμπορικά σήματα, ανέλαβε τον συντονισμό και την υποστήριξη όλων των ενεργειών για την προσβολή του σήματος. Στο πλαίσιο αυτό, τον Φεβρουάριο του 2023 ασκήθηκε ενώπιον του αρμόδιου γραφείου της ΕΕ η αίτηση ακύρωσης. Η προσπάθεια απέδωσε καρπούς τον Ιανουάριο του 2025, όταν το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας εξέδωσε απόφαση με την οποία ακυρώθηκε και διαγράφηκε το σήμα από το μητρώο. Το EUIPO έκρινε, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά κριτήρια, ότι ο όρος απλώς περιέγραφε τη γεωγραφική προέλευση των υπηρεσιών, στερούνταν διακριτικού χαρακτήρα και δεν είχε αποκτήσει διακριτικότητα μέσω της χρήσης.
Η τουρκική πλευρά δεν αποδέχθηκε την απόφαση και προσέφυγε ενώπιον του Συμβουλίου Προσφυγών. Στην προσφυγή της, η Άγκυρα υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι ο όρος δεν συνιστά γεωγραφική ένδειξη και ότι, ως εκ τούτου, δεν θα έπρεπε να είχε ακυρωθεί. Ωστόσο, τα επιχειρήματα αυτά δεν έπεισαν το αρμόδιο όργανο, το οποίο με τη σημερινή του απόφαση επικύρωσε πλήρως την αρχική κρίση, κλείνοντας ουσιαστικά τον κύκλο της διοικητικής αμφισβήτησης σε επίπεδο ΕΕ.
Η ελληνική κυβέρνηση χαρακτήρισε την εξέλιξη δικαίωση των εθνικών θέσεων. Ο υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, τόνισε ότι η απόφαση του αρμόδιου οργάνου της ΕΕ επιβεβαιώνει «και σε δεύτερο βαθμό το αυτονόητο», δηλαδή ότι ο όρος «Turkaegean» στερείται οποιασδήποτε νομικής και εμπορικής βάσης και τίθεται στο περιθώριο. Όπως υπογράμμισε, η εξέλιξη δεν ήρθε τυχαία αλλά αποτελεί το αποτέλεσμα μιας μακράς, συστηματικής προσπάθειας που ξεκίνησε το Υπουργείο Ανάπτυξης σε συντονισμό με τον ΟΒΙ. «Αντικρούσαμε με ισχυρά νομικά, ιστορικά και εμπορικά επιχειρήματα την απόπειρα παραπλάνησης του καταναλωτικού κοινού και γεωπολιτικής εργαλειοποίησης των εμπορικών σημάτων», σημείωσε ο κ. Θεοδωρικάκος, προσθέτοντας ότι η Ελλάδα αποδεικνύει στην πράξη πως υπερασπίζεται αποτελεσματικά τα εθνικά της συμφέροντα «με αποφασιστικότητα, μεθοδικότητα και χρήση κάθε έννομου μέσου σε όλα τα διεθνή fora».
Η απόφαση απέκτησε και έναν ιδιαίτερο συμβολικό χαρακτήρα λόγω της ημερομηνίας. Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης —ο οποίος, ως υπουργός Ανάπτυξης το 2023, είχε υποβάλει την αρχική αίτηση ακύρωσης— χαρακτήρισε την απόφαση «το ωραιότερο δώρο» για την επέτειο της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης, που σηματοδοτεί η 29η Μαΐου, μιλώντας για μια μεγάλη εθνική επιτυχία και τονίζοντας ότι η χρήση του όρου από την Τουρκία καθίσταται πλέον παγκοσμίως παράνομη. Ο κ. Γεωργιάδης ευχαρίστησε τη νομική ομάδα του ΟΒΙ και την παλαιότερη ηγεσία του για το έργο τους, αναγνωρίζοντας τη διαχρονικότητα μιας προσπάθειας που εκτυλίχθηκε σε βάθος ετών και υπερέβη τις κυβερνητικές θητείες.
Πέρα από τη νομική της διάσταση, η υπόθεση «Turkaegean» αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα: τη χρήση των εμπορικών σημάτων ως εργαλείων «ήπιας ισχύος» και προβολής γεωπολιτικών αφηγήσεων. Η Αθήνα αντιμετώπισε εξαρχής την κατοχύρωση όχι ως μια απλή τουριστική καμπάνια, αλλά ως απόπειρα να αμφισβητηθεί, σε επίπεδο διεθνούς αντίληψης, η ταύτιση του Αιγαίου με την Ελλάδα. Η οριστική απόρριψη του σήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο λειτουργεί έτσι και ως νομικό προηγούμενο για τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ αντιμετωπίζει όρους που περιγράφουν γεωγραφική προέλευση και ενδέχεται να παραπλανήσουν τον καταναλωτή.
Η σημερινή απόφαση δεν αφορά, επομένως, μόνο την αφαίρεση ενός λεκτικού από ένα μητρώο. Συνιστά την επιβεβαίωση μιας στρατηγικής που στηρίχθηκε στη διεθνή νομιμότητα και στη μεθοδική αξιοποίηση των θεσμικών εργαλείων της Ένωσης. Για την ελληνική πλευρά, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι διττό: αφενός η επιτυχής υπεράσπιση της πολιτιστικής και γεωγραφικής ταυτότητας της χώρας, αφετέρου η προστασία της οικονομικής δραστηριότητας των ελληνικών επιχειρήσεων, ιδίως στον κρίσιμο τομέα του τουρισμού, από έναν όρο που θα μπορούσε να δημιουργήσει σύγχυση στην αγορά. Με την επικύρωση της ακύρωσης σε δεύτερο βαθμό, ο κύκλος της διοικητικής αμφισβήτησης ολοκληρώνεται, αφήνοντας ανοιχτό μόνο το θεωρητικό ενδεχόμενο περαιτέρω δικαστικής προσφυγής σε ανώτερο ευρωπαϊκό επίπεδο.
