Υπάρχουν επισκέψεις που προγραμματίζονται και επισκέψεις που επιλέγονται. Η άφιξη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ανήκει στη δεύτερη κατηγορία, και αυτό από μόνο του λέει περισσότερα από κάθε ανακοινωθέν.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους πριν αναχωρήσει για το Ρέικιαβικ, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε την Ελλάδα «πολύ σημαντικό σύμμαχο» των Ηνωμένων Πολιτειών. «Είναι μια χώρα όπου δεν έχουμε μόνο στρατιωτική παρουσία, αλλά και ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς. Επομένως, είναι μια ευκαιρία να πάμε εκεί και να τους συναντήσουμε», ανέφερε. Η διατύπωση δεν είναι τυπική. Περιγράφει μια σχέση που έχει πάψει να στηρίζεται αποκλειστικά στη γεωγραφία και στις βάσεις, και έχει αποκτήσει οικονομικό βάθος.
Η επίσκεψη εντάσσεται στον 6ο Γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου, ο οποίος διεξάγεται την Τετάρτη με ευρύτατη ατζέντα. Το πρόγραμμα ξεκινά στις 09:00 με τη διμερή συνάντηση Ρούμπιο και Γιώργου Γεραπετρίτη, ακολουθούν δηλώσεις προς τον Τύπο, και στις 10:00 οι δύο υπουργοί κηρύσσουν την έναρξη των εργασιών. Η πρώτη συνεδρία, σε σύνθεση ολομέλειας, θα καλύψει τις μείζονες περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις, ενώ θα ακολουθήσουν σύνοδοι εργασίας για Περιφερειακά Ζητήματα, Δεσμούς μεταξύ των Λαών, Διεθνείς Εξελίξεις, Ασφάλεια και Εφαρμογή του Νόμου, Ενέργεια, Ναυτιλία, Τεχνολογία, Εμπόριο και Επενδύσεις, Άμυνα.
Το πρώτο σημείο που αξίζει προσοχής είναι ακριβώς αυτό το εύρος. Ένας διάλογος που αρχικά κινούνταν γύρω από την αμυντική συνεργασία καλύπτει πλέον ναυτιλία, τεχνολογία, επενδύσεις και ανθρώπινες επαφές. Είναι ένδειξη ότι η σχέση έχει θεσμοποιηθεί και δεν εξαρτάται από συγκυρίες ή πρόσωπα.
Το δεύτερο σημείο αφορά τα κείμενα που θα υπογραφούν, καθένα από τα οποία έχει τη δική του πρακτική προέκταση.
Η Επιστολή Προθέσεων για συνεργασία των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με την Εθνοφρουρά της Φλόριδας δημιουργεί έναν μόνιμο δίαυλο εκπαίδευσης και ανταλλαγής τεχνογνωσίας. Το πρόγραμμα αυτού του τύπου λειτουργεί διαχρονικά ως ένας από τους πιο σταθερούς μηχανισμούς αμυντικής διασύνδεσης που διαθέτουν οι ΗΠΑ με χώρες-εταίρους.
Το Μνημόνιο Κατανόησης για την αμοιβαία αναγνώριση των Πιστοποιητικών Ικανότητας Ναυτικών, βάσει της Διεθνούς Σύμβασης STCW 1978, έχει άμεσο και μετρήσιμο όφελος. Διευκολύνει την απασχόληση Ελλήνων ναυτικών και ενισχύει τη συνεργασία στη ναυτική εκπαίδευση, σε έναν τομέα όπου η χώρα διαθέτει παγκόσμια πρωτοκαθεδρία.
Η ανανέωση του Μνημονίου για τους εισαγωγικούς περιορισμούς σε αρχαιολογικό και εθνολογικό υλικό μέχρι τον 15ο αιώνα, τέλος, αφορά την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και τον περιορισμό της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων προς την αμερικανική αγορά.
Το τρίτο και ίσως σημαντικότερο σημείο αφορά το πρόσωπο του επισκέπτη. Ο 6ος Γύρος είχε αρχικά προγραμματιστεί για τον Δεκέμβριο του 2025, αλλά οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα και στη συνέχεια ο πόλεμος στο Ιράν επέβαλαν διαδοχικές αναβολές. Το ότι πραγματοποιείται τώρα, μάλιστα λίγο πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, όταν κάθε ημέρα του υπουργού Εξωτερικών έχει τεράστιο πολιτικό κόστος, καταγράφεται ως προσωπική επιλογή.
Και η επιλογή αυτή έχει μακρά προϊστορία. Ο Ρούμπιο πρωτοστάτησε από το 2019, μαζί με τον Μπομπ Μενέντεζ, στην υιοθέτηση του Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act, νομοθετήματος που ουσιαστικά επανασχεδίασε την αμερικανική στρατηγική στην περιοχή, τοποθετώντας στο επίκεντρο τη συμμαχία με Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ. Ακολούθησε το 2021 το U.S.-Greece Defense and Interparliamentary Partnership Act, που εμβάθυνε περαιτέρω την αμυντική σχέση.
Με άλλα λόγια, η Αθήνα δεν υποδέχεται έναν αξιωματούχο που μαθαίνει τώρα τα ζητήματα της περιοχής. Υποδέχεται τον άνθρωπο που τα διαμόρφωσε θεσμικά. Και, επιπλέον, έναν πολιτικό πρώτης γραμμής που φιλοδοξεί να διεκδικήσει ακόμη μεγαλύτερο ρόλο, πιθανότατα ως υποψήφιος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος για τη διαδοχή του Ντόναλντ Τραμπ. Η επένδυση σε μια σχέση από έναν τέτοιο συνομιλητή έχει αξία που εκτείνεται πολύ πέρα από την παρούσα θητεία.
Στο ίδιο κλίμα κινήθηκε και η παρέμβαση του Αμερικανοελληνικού Ινστιτούτου, το οποίο με επιστολή του προς τον Αμερικανό υπουργό ζήτησε επιβεβαίωση της στήριξης στα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας, βάσει του διεθνούς δικαίου. Ο πρόεδρος του AHI Νικ Λαρυγγάκης χαρακτηρίζει την Ελλάδα «ακλόνητο σύμμαχο» στο ΝΑΤΟ, με ιδιαίτερη αναφορά στη Σούδα, ενώ αναδεικνύει τον ρόλο της χώρας ως ενεργειακής πύλης προς την Ευρώπη, μέσω του Ενεργειακού Κέντρου ΗΠΑ και Ανατολικής Μεσογείου και του σχήματος 3+1.
Η επιστολή περιλαμβάνει και σαφείς αιχμές προς την Άγκυρα, με αιτήματα για διατήρηση των κυρώσεων του CAATSA, αντίθεση στην επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 και απόρριψη κινήσεων που θα παρεμπόδιζαν τη νόμιμη ενεργειακή ανάπτυξη ή θα αμφισβητούσαν την κυριαρχία συμμάχων των ΗΠΑ.
Όλα αυτά πατούν σε μια ήδη στέρεη βάση. Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, στην αναθεωρημένη μορφή που υπεγράφη το 2021 από τον Νίκο Δένδια και τον Άντονι Μπλίνκεν και τέθηκε σε ισχύ το 2022, καθώς και η επιστολή Πομπέο του 2020 με την αμερικανική εγγύηση για την «ασφάλεια και ευημερία» της Ελλάδας, συνθέτουν ένα πλαίσιο που λίγες χώρες του μεγέθους μας διαθέτουν.
Διπλωματικές πηγές συνοψίζουν την εικόνα μιλώντας για στρατηγικό βάθος και για κοινή βούληση περαιτέρω εμβάθυνσης. Σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων και ανακατατάξεων, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε πυλώνα σταθερότητας και πάροχο ασφάλειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Στρατηγικός Διάλογος εγκαινιάστηκε το 2018 και ο προηγούμενος γύρος είχε γίνει στην Ουάσιγκτον τον Φεβρουάριο του 2024. Το ότι ο επόμενος πραγματοποιείται στην Αθήνα, με τη φυσική παρουσία του επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και εν μέσω τριών ανοιχτών διεθνών μετώπων, δεν είναι διαδικαστική λεπτομέρεια. Είναι μήνυμα, και απευθύνεται σε περισσότερους από έναν αποδέκτες.
