Ένα νησί με 57.000 κατοίκους βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής σκακιέρας. Η συμφωνία ανάμεσα σε ΗΠΑ και Δανία για τη Γροιλανδία ανοίγει νέα εποχή στις ισορροπίες σε Αρκτική και Βόρειο Ατλαντικό.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι η Ουάσιγκτον κατέληξε σε συμφωνία η οποία θα της παρέχει «μόνιμο έλεγχο της ασφάλειας» στο νησί. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social ανέφερε ότι οι ΗΠΑ θα έχουν «την πλήρη δυνατότητα να κάνουν ό,τι είναι απαραίτητο στη Γροιλανδία», προκειμένου να διασφαλίσουν την ασφάλεια τόσο του νησιού όσο και των ίδιων. Πρόσθεσε, επίσης, ότι αναμένεται σύντομα να αναπτυχθεί σημαντική στρατιωτική παρουσία εκεί, χωρίς ωστόσο να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Το περιεχόμενο της συμφωνίας, όπως το περιέγραψε αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στο Reuters, είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό. Απαγορεύεται σε χώρες που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ να κατασκευάσουν στρατιωτική βάση στη Γροιλανδία. Παράλληλα, μόνο οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους θα μπορούν να πραγματοποιούν «ευαίσθητες επενδύσεις» στο νησί, χωρίς να έχει διευκρινιστεί τι ακριβώς περιλαμβάνει ο όρος.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν μόνιμη πρόσβαση, καθώς και δικαιώματα ανάπτυξης δυνάμεων και υπερπτήσεων. Το πιο κρίσιμο σημείο, ωστόσο, βρίσκεται αλλού. Οι όροι αυτοί θα εξακολουθήσουν να ισχύουν ακόμη και αν η Γροιλανδία αποκτήσει ανεξαρτησία, δέσμευση που υπερβαίνει, δηλαδή, το ίδιο το πολιτειακό καθεστώς του νησιού.
Παραμένουν, πάντως, αναπάντητα αρκετά ερωτήματα, μεταξύ άλλων για το εάν η συμφωνία θα οδηγήσει στην κατασκευή νέων αμερικανικών βάσεων. Επικριτικά τοποθετήθηκε ο Ιμράν Μπαγιούμι, πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου και νυν μέλος του Atlantic Council, ο οποίος δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον «θα μπορούσε να είχε πετύχει πολλούς από αυτούς τους στόχους μέσω διπλωματίας και διαλόγου, χωρίς να επιβαρύνει τις ευρύτερες σχέσεις ΗΠΑ και ΝΑΤΟ». Για να τεθεί σε εφαρμογή, εξάλλου, η συμφωνία θα απαιτήσει κοινοβουλευτικές διαδικασίες τόσο στη Δανία όσο και στη Γροιλανδία.
Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν επιβεβαίωσε την Παρασκευή το βράδυ την επίτευξη της συμφωνίας, σημειώνοντας ότι αναμένεται να υπογραφεί την επόμενη εβδομάδα. Όπως δήλωσε, υπάρχει «η προοπτική μιας καλής συμφωνίας για τη Γροιλανδία, το Βασίλειο της Δανίας και τις ΗΠΑ», χαρακτηρίζοντάς τη εξέλιξη που «ενισχύει την κοινή μας ασφάλεια στην Αρκτική και την περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού».
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν δήλωσε ότι η συμφωνία θα «διασφαλίσει και θα ενισχύσει» την ασφάλεια της Γροιλανδίας, της Δανίας, των ΗΠΑ και της δυτικής συμμαχίας, χαρακτηρίζοντάς την «προς όφελος όλων μας».
Η στρατηγική σημασία του νησιού δεν είναι πρόσφατη ανακάλυψη. Η Γροιλανδία, ημιαυτόνομη περιοχή της Δανίας βορειοανατολικά του Καναδά, προσφέρει γεωπολιτικό πλεονέκτημα το οποίο οι ΗΠΑ επιδιώκουν εδώ και περισσότερα από 150 χρόνια. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφράσει την πρόθεσή του να την αποκτήσει, αφήνοντας στο παρελθόν να εννοηθεί ακόμη και το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης, υποστηρίζοντας ότι το νησί είναι «πολύ σημαντικό για την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ευρώπης και άλλων περιοχών του ελεύθερου κόσμου».
Τα δεδομένα που στηρίζουν αυτή την εκτίμηση είναι συγκεκριμένα. Η μικρότερη απόσταση ανάμεσα σε Ρωσία και ΗΠΑ περνά πάνω από τη Γροιλανδία, γεγονός που καθιστά το νησί κομβικό για το σύστημα αντιβαλλιστικής άμυνας. Εκεί βρίσκεται ήδη μεγάλη αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση, η Pituffik Space Base.
Σε αυτά προστίθεται και μια παράμετρος που αλλάζει ραγδαία τον χάρτη. Όπως έχει επισημάνει ο στρατιωτικός αναλυτής του Sky News Σον Μπελ, η υπερθέρμανση του πλανήτη λιώνει τους πάγους και ανοίγει νέες εμπορικές διαδρομές, οι οποίες στο παρελθόν παρέμεναν απροσπέλαστες για μεγάλο μέρος του χρόνου. Δημιουργούνται έτσι νέοι και οικονομικότεροι δρόμοι για τη μεταφορά εμπορευμάτων από την Ευρώπη προς την Ιαπωνία, γύρω από τη Γροιλανδία.
Στο αμυντικό σκέλος, σύμφωνα με τον ανταποκριτή του Sky News στις ΗΠΑ Τζέιμς Μάθιους, οι συζητήσεις αφορούν μεταξύ άλλων τη χρήση του νησιού στο πλαίσιο του «Golden Dome», του αμυντικού συστήματος που θα προστατεύει από πυραυλικές επιθέσεις στην Αρκτική, συμπεριλαμβανομένων απειλών από Κίνα και Ρωσία.
Ειδικοί, ωστόσο, έχουν αμφισβητήσει τους ισχυρισμούς περί άμεσης απειλής από ρωσικά και κινεζικά πλοία γύρω από τη Γροιλανδία. Και εδώ ανακύπτει το βασικότερο ερώτημα της υπόθεσης. Αν η απειλή δεν είναι τόσο άμεση, τότε η συμφωνία δεν απαντά σε τρέχοντα κίνδυνο αλλά προκαταλαμβάνει ένα μέλλον, εκείνο στο οποίο η Αρκτική θα έχει μετατραπεί σε πλωτό εμπορικό διάδρομο και σε πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.
