Όταν ήμουν μικρός, στις γειτονιές όπου μεγαλώσαμε, βλέπαμε συχνά ένα θέαμα που τότε μας προκαλούσε απορία και περιέργεια.
Έναν άνθρωπο να περιφέρει μια αρκούδα δεμένη με αλυσίδα. Με ένα ντέφι στο χέρι έδινε τον ρυθμό και η αρκούδα χόρευε. Τότε, ως παιδιά, πιστεύαμε πως χόρευε επειδή της άρεσε. Μεγαλώνοντας καταλάβαμε την αλήθεια. Δεν χόρευε από χαρά. Χόρευε γιατί είχε εκπαιδευτεί να υπακούει. Είχε μάθει ότι όποιος δεν συμμορφώνεται τιμωρείται, ενώ όποιος υπακούει επιβραβεύεται.
Λίγο πιο πέρα βλέπαμε και παπαγάλους. Οι εκπαιδευτές τους τούς μάθαιναν να λένε συγκεκριμένες λέξεις και φράσεις. Δεν είχαν δική τους σκέψη. Δεν εξέφραζαν άποψη. Επαναλάμβαναν μόνο εκείνα που ήθελε να ακούγονται το αφεντικό τους.
Πίστεψα πως αυτές οι εικόνες είχαν περάσει ανεπιστρεπτί στην ιστορία. Ότι μια σύγχρονη δημοκρατία δεν θα ανεχόταν ποτέ ξανά ανθρώπους που χορεύουν στον σκοπό κάποιου άλλου ή που επαναλαμβάνουν μηχανικά λόγια που δεν είναι δικά τους.
Δυστυχώς, διαψεύστηκα.
Σήμερα οι αρκούδες δεν βρίσκονται στις πλατείες. Βρίσκονται στην πολιτική, στα τηλεοπτικά πάνελ, στα μέσα ενημέρωσης, ακόμη και μέσα στην κοινωνία. Είναι όλοι εκείνοι που προσαρμόζουν τις απόψεις τους ανάλογα με τις επιθυμίες της εξουσίας. Που χειροκροτούν κάθε απόφαση, ακόμη κι όταν γνωρίζουν ότι αυτή επιβαρύνει τους πολίτες. Που σιωπούν μπροστά στα λάθη, στις αστοχίες και στα σκάνδαλα, γιατί προτιμούν την ασφάλεια της υποταγής από την ευθύνη της αλήθειας.
Και οι παπαγάλοι; Αυτοί όχι μόνο υπάρχουν, αλλά έχουν πολλαπλασιαστεί. Τους συναντάς καθημερινά. Αναπαράγουν τα ίδια επιχειρήματα, τα ίδια συνθήματα, τις ίδιες δικαιολογίες. Αν αλλάξει η γραμμή το πρωί, μέχρι το βράδυ έχουν αλλάξει και οι ίδιοι. Δεν υπηρετούν την αλήθεια. Υπηρετούν το αφήγημα.
Έτσι, η πολιτική μετατρέπεται σε παράσταση και η ενημέρωση σε μονότονη επανάληψη. Η ακρίβεια παρουσιάζεται ως φυσικό φαινόμενο. Οι ευθύνες εξαφανίζονται. Τα προβλήματα βαφτίζονται επιτυχίες. Και όποιος τολμά να διαφωνήσει αντιμετωπίζεται ως εχθρός.
Η δημοκρατία, όμως, δεν κινδυνεύει μόνο από εκείνους που ασκούν την εξουσία. Κινδυνεύει περισσότερο από όσους παραιτούνται από το δικαίωμα να σκέφτονται ελεύθερα. Από όσους προτιμούν να χορεύουν στον ρυθμό που τους επιβάλλεται και να επαναλαμβάνουν ό,τι τους υπαγορεύεται.
Η Ελλάδα έχει ανάγκη από πολίτες και όχι από χειροκροτητές. Από ανθρώπους που έχουν το θάρρος να λένε την αλήθεια, ακόμη κι όταν αυτή ενοχλεί. Από ανθρώπους που δεν φοβούνται να διαφωνήσουν όταν το απαιτεί το συμφέρον της πατρίδας και της κοινωνίας.
Γιατί η ελευθερία δεν χάνεται μόνο όταν επιβάλλεται η σιωπή. Χάνεται και όταν οι ίδιοι οι πολίτες επιλέγουν να γίνουν αρκούδες που χορεύουν και παπαγάλοι που μιλούν με ξένη φωνή.
Και τότε, το πρόβλημα δεν είναι εκείνος που κρατά το ντέφι.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι βρίσκονται ακόμη πολλοί πρόθυμοι να χορέψουν στον ρυθμό του.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΩΝΤΑΝΟΣ
