Αυτό που βλέπουμε στην Ευρώπη σήμερα δεν είναι ξέσπασμα αλλεπάλληλων και ασύνδετων κρίσεων.
Είναι… αυτο-ανάφλεξη.
Είναι πυρκαγιές που ξεσπούν εδώ κι εκεί, επειδή οι ευρωπαϊκές ηγεσίες δεν καταλαβαίνουν ούτε που πατάνε ούτε που πηγαίνουν.
Δεν καταλαβαίνουν τις επιπτώσεις των πολιτικών που οι ίδιες προσπαθούν να επιβάλλουν.
Και κυρίως δεν καταλαβαίνουν ότι συμπιέζουν μέχρις ασφυξίας τη μεσαία τάξη των κοινωνιών τους και υποθηκεύουν το μέλλον των επομένων γενεών τους…
* Η Γαλλία φλέγεται. Στις 17 Οκτωβρίου, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους. Συγκρούσεις με την αστυνομία, λεηλασίες, εμπρησμοί. Στη Λιμόζ, το ιστορικό δημαρχείο υπέστη σοβαρές ζημιές από πυρκαγιά. Οι συλλήψεις ξεπέρασαν τις 1.800, εκατοντάδες αστυνομικοί τραυματίστηκαν.
Η σπίθα ήταν οι ελλείψεις στα σχολεία και η δυσαρέσκεια των νέων. Η “καύσιμη ύλη”, όμως, ήταν πολύ ευρύτερη: ακρίβεια, περικοπές, υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, αίσθηση εγκατάλειψης.
Δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. “Κίτρινα Γιλέκα”, συνταξιοδοτικό, ταραχές του 2023. Η γαλλική κοινωνία συσσωρεύει οργή και το πολιτικό σύστημα αδυνατεί να την εκτονώσει. Την ερεθίζει ακόμα περισσότερο…
Η Αριστερά επιχειρεί να εκφράσει τη δυσαρέσκεια. Βίαιες ομάδες και ταραξίες εκμεταλλεύονται την αναταραχή. Δεν είναι, όμως, όλοι οι διαδηλωτές “ταραξίες” ούτε κάθε κοινωνική διαμαρτυρία έργο της Αριστεράς.
Άλλο η διαμαρτυρία, άλλο ο εμπρησμός.
Άλλο οι αιτίες της οργής, άλλο η πολιτική εκμετάλλευσή της.
Και η φωτιά δεν περιορίζεται στη Γαλλία. Κινητοποιήσεις για το κόστος ζωής, τους μισθούς, τη στέγαση και τις δημόσιες υπηρεσίες εκδηλώνονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Δεν υπάρχει μία ενιαία εξέγερση.
Υπάρχει, όμως, ένα κοινό υπόστρωμα διευρυνόμενης δυσαρέσκειας.
* Η Ευρώπη αντιμετωπίζει κρίση οικονομική, κοινωνική και πολιτική ταυτόχρονα.
Η ανάπτυξη επιβραδύνεται. Οι πληθωριστικές πιέσεις επιμένουν. Η Γερμανία έχει γνωρίσει ύφεση. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία χάνει έδαφος απέναντι σε ανταγωνιστές με φθηνότερη ενέργεια.
Ο πληθωρισμός μπορεί να επιβραδύνεται στην Ευρώπη (εκτός από την Ελλάδα, βέβαια!), αλλά οι τιμές δεν επιστρέφουν εκεί όπου βρίσκονταν.
Η μεσαία τάξη πληρώνει τον λογαριασμό.
Και ο λογαριασμός μεγαλώνει.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη απειλεί εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις νομιμοποιούν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που εισήλθαν ή παρέμειναν παράνομα στις χώρες τους! Χωρίς να υπάρχουν επαρκείς δυνατότητες “ένταξης”, στέγασης και απορρόφησης από την αγορά εργασίας.
Κι αυτό είναι μια πρώτη αντίφαση: Φέρνουν καινούργιους, παράνομα απ’ έξω, ενώ δεν ξέρουν τι θα κάνουν με τους ευρωπαίους εργαζόμενους που χάνουν τις δουλειές τους…
* Κι εδώ εμφανίζεται μια ακόμα αντίφαση, στην Ισπανία.
Ο Σοσιαλιστής Πέδρο Σάντσεθ προωθεί τη νομιμοποίηση εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών που βρίσκονται ήδη στη χώρα παράνομα! Και λίγους μήνες αργότερα, η κυβέρνησή του κινητοποιεί τις Ένοπλες Δυνάμεις στο θύλακα της Θέουτα, όταν περίπου 70.000 άνθρωποι περνούν παράνομα από το Μαρόκο.
— Από τη μία, νομιμοποιεί εκατοντάδες χιλιάδες. Από την άλλη, στέλνει στρατό για να σταματήσεις νέες εισόδους.
— Πρώτα στέλνει το μήνυμα: «ελάτε»!
— Ύστερα στέλνει τον στρατό να σταματήσει όσους έρχονται…
Αυτό δεν είναι μεταναστευτική πολιτική.
Δεν είναι καν “διαχείριση” κρίσης.
Είναι πυροδότηση κρίσης!
Και το ζήτημα δεν είναι αν οι άνθρωποι αυτοί “δικαιούνται” ανθρώπινη μεταχείριση…
Το ζήτημα είναι αν ένα κράτος έχει δικαίωμα και ευθύνη να ελέγχει ποιος εισέρχεται στην επικράτειά του, ποιος παραμένει και με ποιους όρους.
Αν έχει αυτό το δικαίωμα – και την ευθύνη – κακώς ενθαρρύνει όσους μπαίνουν παράνομα. Κι αν δεν έχει τέτοιο δικαίωμα, τότε απλώς… δεν υπάρχει ως “κυρίαρχο κράτος” και δεν το έχει αντιληφθεί…
Και κάτι ακόμα – κρίσιμο: Η παράνομη είσοδος δεν ταυτίζεται με τη νόμιμη μετανάστευση. Τη διάκριση αυτή την απαιτούν πρώτοι οι ίδιοι οι νόμιμοι μετανάστες, που ακολούθησαν τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Αν καταργήσεις στην πράξη τη διάκριση, υπονομεύεις και τη νομιμότητα και την κοινωνική αποδοχή της μετανάστευσης.
Αν δεν φυλάς τα σύνορά σου, έχεις ήδη αρχίσει να χάνεις τον έλεγχο του κράτους σου.
Κι αυτό το πληρώνουν πρώτα οι πολίτες σου!
Και κυρίως οι λιγότερο προνομιούχοι.
Η μεσαία τάξη…
Οι πλούσιοι, οι διεθνοποιημένες ελίτ της Ευρώπη,
έχουν τις επαύλεις τους σε καλά φυλασσόμενες περιοχές,
έχουν τις περιουσίες τους σε διάφορες χώρες,
έχουν τους σωματοφύλακές τους, δεν απειλούνται και δεν κινδυνεύουν.
Ενδεχομένως βρίσκουν και φθηνό υπηρετικό προσωπικό.
Η μεσαία τάξη απειλείται και πιέζεται άμεσα!
* Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη χάνει βιομηχανία και ανταγωνιστικότητα. Επιλέγει τη βεβιασμένη “πράσινη μετάβαση”, φορολογεί βαριά τους υδρογονάνθρακες και αποκόπτεται από το ρωσικό φυσικό αέριο, χωρίς να έχει εξασφαλίσει προσιτή ενέργεια για τη βιομηχανία και τα νοικοκυριά.
Η “πράσινη” μετάβαση έχει περιβαλλοντικό στόχο.
Η απεξάρτηση από το φθηνό ρωσικό αέριο έχει γεωπολιτικό στόχο.
Αλλά οι στόχοι δεν καταργούν το κόστος.
Όσο καλός κι αν ακούγεται ένας “στόχος”, αν είναι ανέφικτος παραμένει σκέτη ανοησία. Συχνά επικίνδυνη ανοησία.
Αν η ενέργεια γίνεται ακριβότερη, η παραγωγή μεταφέρεται αλλού και οι θέσεις εργασίας χάνονται, ποιος πληρώνει; Η ευρωπαϊκή μεσαία τάξη.
Και όταν αυτή πιέζεται από την ακρίβεια, την εργασιακή ανασφάλεια, το κόστος κατοικίας και την υποβάθμιση των υπηρεσιών, οι κυβερνήσεις της ζητούν και νέες θυσίες.
Η μεσαία τάξη συμπιέζεται από παντού!
* Και μαζί της συμπιέζεται η κοινωνική βάση της δημοκρατίας.
Διότι η δημοκρατία δεν είναι μόνο εκλογές και “θεσμοί”.
Χρειάζεται πολίτες με οικονομική αυτονομία, ασφάλεια και προοπτική.
Χρειάζεται ανθρώπους που πιστεύουν ότι η εργασία τους εξασφαλίζει αξιοπρεπή ζωή και ότι τα παιδιά τους μπορούν να ζήσουν καλύτερα από τους ίδιους.
Όταν αυτή η προσδοκία καταρρέει, η οικονομική δυσαρέσκεια γίνεται πολιτική οργή.
Τα παραδοσιακά – συστημικά – κόμματα αποδυναμώνονται παντού!
Ή αναγκάζονται να μετακινηθούν σε πιο “ακραίες” θέσεις για να επιβιώσουν.
Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς υποχωρεί.
Η Άκρα Δεξιά εμφανίζεται ως “υπερασπιστής της τάξης”, της ασφάλειας και της εθνικής κυριαρχίας.
Και οι συστημικές δυνάμεις χάνουν σταδιακά την επιρροή τους στην κοινωνία: σε εργαζομένους και μεσαία στρώματα.
Η Ιστορία μας το θυμίζει συνέχεια: η οικονομική ανασφάλεια, η κοινωνική στασιμότητα και η απώλεια εμπιστοσύνης δημιουργούν το έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσονται ο λαϊκισμός και ο αυταρχισμός.
Αλλά οι ευρωπαϊκές ελίτ δεν καταλαβαίνουν πολλά από Ιστορία…
* Κι ύστερα τους φταίνε οι… “ακραίοι”. Ακραίοι υπήρχαν και θα υπάρχουν πάντα! Αλλά όταν εσείς οι ίδιοι εγκαταλείπετε τη μεσαία τάξη, την ανάγκη φύλαξης των συνόρων, την ανάγκη φθηνής ενέργειας και ανταγωνιστικότητας, την προστασία της κοινωνικής συνοχής και της δημόσιας ασφάλειας, μόνοι σας δημιουργείτε το κενό που εκμεταλλεύονται οι ακραίοι.
Όταν μόνοι σας συσσωρεύετε την “καύσιμη ύλη” και σκορπάτε σπίθες δεξιά αριστερά, μόνοι σας προκαλείτε τις “πυρκαγιές” που μετά δεν μπορείτε να σβήσετε.
Αυτό δεν είναι “πολιτική ελίτ” στην Ευρώπη.
Κοντεύει να καταντήσει συνονθύλευμα… “πυρομανών”!
* Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ακόμη δοκιμασία: την κρίση της στρατηγικής της για την Ουκρανία.
Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη διαφωνούν για τον τερματισμό του πολέμου, τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τη συνέχιση της στήριξης στον Ζελένσκι.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανέστειλε νέες κυρώσεις κατά της Μόσχας, επέκρινε το Κίεβο και ζήτησε ευθέως την απομάκρυνση του Ζελένσκι.
Ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιμένουν στη συνέχιση της βοήθειας προς την Ουκρανία.
Από το 2022, η ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία έχει φτάσει στα 227,4 δισεκατομμύρια. Για το 2026–2027 προβλέπονται επιπλέον 90 δισ. ευρώ! Και τώρα που η αμερικανική υποστήριξη περιορίζεται, η Ευρώπη καλείται να αναλάβει ακόμη μεγαλύτερο βάρος.
Την ίδια στιγμή η Κομισιόν τσακώνεται με το Συμβούλιο για μερικά δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για Κοινωνική Συνοχή.
Παιδιά, αφού οι ίδιοι υπονομεύετε την “Ευρώπη” που υπερασπίζεστε, τι ανάγκη έχετε τους “ακραίους” μέσα και τους “εχθρούς” σας απέξω;
* Η Ευρώπη διαθέτει δεκάδες δισεκατομμύρια για εξωτερικές δεσμεύσεις, αλλά δυσκολεύεται να συμφωνήσει για τους πρόσθετους πόρους που απαιτούνται για την εσωτερική σύγκλιση και συνοχή.
Η Ευρώπη θέλει να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλειά της, αλλά δεν έχει εξασφαλίσει την αναγκαία πολιτική ενότητα.
— Θέλει “στρατηγική αυτονομία”, αλλά εξαρτάται από τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον.
— Ζητά θυσίες από τους πολίτες της, αλλά δυσκολεύεται να τους εξηγήσει πού οδηγούν αυτές οι θυσίες. Κι ακόμα περισσότερο δυσκολεύεται να τους διασφαλίσει το σήμερα και το αύριο…
Οι παρεμβάσεις του Αμερικανού αντιπροέδρου J. D. Vance για τη μετανάστευση, την ελευθερία του λόγου και την κοινωνική συνοχή αποτυπώνουν και μια βαθύτερη πολιτική απόσταση – που κοντεύει να γίνει πραγματικό χάσμα – ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Το ΝΑΤΟ είναι πια “σκιά” του παλιού εαυτού του και η “στρατηγική αυτονόμηση” της Ευρώπης κοντεύει να καταντήσει το… πιο σύντομο ανέκδοτο!
Αυτή είναι η ευρωπαϊκή αντίφαση σε όλο της το μεγαλείο: περισσότερες υποχρεώσεις, λιγότερη ανταγωνιστικότητα, αυξανόμενη κοινωνική ανασφάλεια και μικρότερη εμπιστοσύνη στις πολιτικές ηγεσίες.
Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει μόνο κοινωνικές εκρήξεις στο εσωτερικό της κι έναν πόλεμο στα ανατολικά της. Αντιμετωπίζει την αδυναμία να συνδυάσει τις εξωτερικές φιλοδοξίες της με την εσωτερική οικονομική και κοινωνική της αντοχή.
Δημοκρατία χωρίς ισχυρή μεσαία τάξη δεν στέκεται.
Και κράτη χωρίς έλεγχο των συνόρων τους έχουν ήδη αρχίσει να χάνουν την κυριαρχία τους.
Η πραγματική δοκιμασία της Ευρώπης δεν είναι πώς θα σβήσει τις φωτιές στους δρόμους.
Είναι πώς θα πάψει να συσσωρεύει την “καύσιμη ύλη” που τις ανάβει.
Πώς θα πάψει να… αυτό-αναφλέγεται!
ΘΑΝΑΣΗΣ Κ.
