Μια νέα θεραπεία που χορηγείται με ένεση δείχνει να καταφέρνει κάτι που δεν είχε επιτευχθεί μέχρι τώρα: να εξαφανίζει τελείως τους όγκους σε ασθενείς για τους οποίους η χημειοθεραπεία και η ανοσοθεραπεία είχαν ήδη αποτύχει. Τα αποτελέσματα προέκυψαν από μεγάλη διεθνή κλινική δοκιμή σε 11 χώρες, και οι ειδικοί δεν κρύβουν τον ενθουσιασμό τους.
Το σκεύασμα ονομάζεται αμιβανταμάμπη και η μελέτη επικεντρώθηκε σε 102 ασθενείς που έπασχαν από καρκίνο κεφαλής και τραχήλου — κακοήθεις όγκους που αναπτύσσονται στο στόμα, τη γλώσσα, τον λαιμό ή τον λάρυγγα. Πρόκειται για την έκτη συχνότερη μορφή καρκίνου παγκοσμίως. Όλοι οι συμμετέχοντες είχαν ήδη δοκιμάσει τις συνηθισμένες θεραπείες χωρίς αποτέλεσμα — η νόσος τους δεν είχε ανταποκριθεί ούτε στη χημεία ούτε στην ανοσοθεραπεία. Για αυτούς τους ανθρώπους, οι επιλογές ήταν ελάχιστες έως μηδενικές.
Τα αποτελέσματα ξάφνιασαν ακόμα και τους ερευνητές. Σε 43 από τους 102 ασθενείς — δηλαδή σε περισσότερους από έναν στους τρεις — οι όγκοι συρρικνώθηκαν ή εξαφανίστηκαν εντελώς μέσα σε λίγες εβδομάδες. Συγκεκριμένα, σε 28 ασθενείς σημειώθηκε σημαντική μείωση, ενώ σε 15 περιπτώσεις οι όγκοι εξαφανίστηκαν τελείως. Οι ασθενείς που έλαβαν τη θεραπεία έζησαν κατά μέσο όρο 12,5 μήνες μετά την έναρξή της — αριθμός που, για αυτή την κατηγορία νόσου, θεωρείται εξαιρετικά σημαντικός.
Πώς ακριβώς λειτουργεί; Η θεραπεία επιτίθεται στον καρκίνο με τρεις τρόπους ταυτόχρονα. Πρώτον, μπλοκάρει μια πρωτεΐνη που βοηθά τους όγκους να μεγαλώνουν. Δεύτερον, κλείνει το «μονοπάτι» που χρησιμοποιούν τα καρκινικά κύτταρα για να ξεφεύγουν από τις θεραπείες — αυτός είναι ένας από τους λόγους που πολλοί καρκίνοι γίνονται ανθεκτικοί. Τρίτον, βοηθά το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενή να αναγνωρίσει τον όγκο και να επιτεθεί σε αυτόν. Αυτός ο συνδυασμός στο ίδιο σκεύασμα είναι αυτό που το κάνει διαφορετικό από ό,τι υπάρχει μέχρι σήμερα.
Ο καθηγητής Κέβιν Χάρινγκτον, ειδικός στις βιολογικές θεραπείες, δήλωσε στον Guardian: «Πρόκειται για εντυπωσιακά αποτελέσματα σε ασθενείς με νόσο ανθεκτική τόσο στη χημειοθεραπεία όσο και στην ανοσοθεραπεία. Είναι μια ομάδα ασθενών με εξαιρετικά περιορισμένες επιλογές, επομένως τέτοιο αποτέλεσμα κρίνεται ιδιαίτερα εντυπωσιακό». Πρόσθεσε ότι «η θεραπεία έχει τη δυνατότητα να ωφελήσει χιλιάδες ασθενείς ετησίως».
Ένα από τα πρόσωπα που δίνουν ανθρώπινη διάσταση σε αυτά τα νούμερα είναι ο Καρλ Γουόλς, 56 ετών. Διαγνώστηκε με καρκίνο γλώσσας και μπήκε στη δοκιμή αφού τίποτα άλλο δεν είχε βοηθήσει. Πλέον βρίσκεται στον 17ο κύκλο θεραπείας και η αλλαγή στη ζωή του είναι ριζική: «Πριν ξεκινήσω τη δοκιμή, δυσκολευόμουν να μιλήσω σωστά και να φάω, λόγω πρηξίματος και πόνου», λέει. «Από την έναρξη της θεραπείας, το πρήξιμο μειώθηκε σημαντικά και τα επίπεδα πόνου υποχώρησαν αισθητά. Δεν βιώνω πλέον τις έντονες παρενέργειες που επηρέαζαν την καθημερινότητά μου κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας».
Η πορεία του προς την ανάκαμψη ήταν σταδιακή αλλά σταθερή. Στους δύσκολους πρώτους μήνες έτρωγε σούπα, ρυζόγαλο και ομελέτες — ό,τι μπορούσε να καταπιεί. Μετά από δύο κύκλους θεραπείας η κατάσταση άρχισε να βελτιώνεται, και στους έξι μήνες έτρωγε τα πάντα. «Αυτό που απόλαυσα περισσότερο ήταν η πρώτη μεγάλη μπριζόλα», λέει με την ηρεμία κάποιου που έχει περάσει από κάτι πολύ δύσκολο και το ξεπέρασε. Η ομιλία του έχει επανέλθει πλήρως, και στη δουλειά μιλά τακτικά χωρίς κανένα πρόβλημα. «Πλέον νιώθω ότι μπορώ να ζήσω φυσιολογική ζωή».
Ένα από τα στοιχεία που ξεχωρίζουν οι ερευνητές είναι η ανεκτικότητα της θεραπείας. Στην πλειονότητα των ασθενών οι παρενέργειες ήταν ήπιες έως μέτριες, και λιγότεροι από έναν στους δέκα αναγκάστηκαν να σταματήσουν τη θεραπεία. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και ασθενείς σε αποδυναμωμένη κατάσταση μπορούν να την αντέξουν — κάτι κρίσιμο όταν μιλάμε για ανθρώπους που έχουν ήδη περάσει από βαριά θεραπευτικά σχήματα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η δοκιμή επικεντρώθηκε αποκλειστικά στις πιο δύσκολες περιπτώσεις — καρκίνους κεφαλής και τραχήλου που δεν σχετίζονται με τον ιό HPV. Αυτοί οι όγκοι είναι συνήθως πολύ πιο ανθεκτικοί σε κάθε μορφή θεραπείας, γεγονός που κάνει την επιτυχία ακόμα πιο αξιοσημείωτη. Επιπλέον, οι ερευνητές διαπίστωσαν παρόμοια αποτελέσματα και σε ασθενείς με καρκίνο πνεύμονα, και η αμιβανταμάμπη αξιολογείται πλέον σε περίπου 60 κλινικές δοκιμές για καρκίνο παχέος εντέρου, εγκεφάλου και στομάχου.
Ο καθηγητής Κρίστιαν Χέλιν έκλεισε τον κύκλο των εκτιμήσεων με μια διατύπωση που λέει πολλά: «Η επίτευξη τέτοιου επιπέδου ανταπόκρισης και τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα επιβίωσης σε τόσο δύσκολη στη θεραπεία ομάδα αποτελούν σημαντικό βήμα προόδου». Δεν υπόσχεται θαύμα — αλλά περιγράφει μια αλλαγή που, για χιλιάδες ανθρώπους ανά τον κόσμο που εξαντλούν τις θεραπευτικές τους επιλογές, μπορεί να σημαίνει μια δεύτερη ευκαιρία.
