Νέο περιθώριο για επανεκκίνηση της διπλωματικής διαδικασίας στο Ουκρανικό διαμορφώνεται μετά τη συνάντηση του Βλαντιμίρ Πούτιν με τον ειδικό απεσταλμένο των Ηνωμένων Πολιτειών Στιβ Γουίτκοφ, χωρίς ωστόσο να έχει ανακοινωθεί οριστική συμφωνία όλων των πλευρών για τον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με τον σύμβουλο εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ, ο Ρώσος πρόεδρος δήλωσε την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου ότι η Μόσχα είναι κατ’ αρχήν πρόθυμη να επαναλάβει τον Νοέμβριο τις συνομιλίες με την Ουκρανία και τις ΗΠΑ, με αντικείμενο τον τερματισμό του πολέμου.
Η διατύπωση της ρωσικής πλευράς αφήνει ανοιχτή την προοπτική επιστροφής στο τραπέζι, αλλά και ουσιαστικές εκκρεμότητες ως προς την πραγματοποίηση της συνάντησης. Το «κατ’ αρχήν» αποτυπώνει πρόθεση συμμετοχής και δεν συνιστά από μόνο του ούτε συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα ούτε σύγκλιση στις βασικές διαφορές. Εφόσον πραγματοποιηθεί ο νέος γύρος, θα επανενεργοποιηθεί ένα τριμερές σχήμα που, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, δεν έχει συνεδριάσει από τον Φεβρουάριο.
Ως πιθανός τόπος διεξαγωγής αναφέρεται το Αμπού Ντάμπι, με χρονικό ορίζοντα περίπου τα μέσα Νοεμβρίου, όπως δήλωσε ο Ουσάκοφ στο τηλεοπτικό δίκτυο Vesti. Η αναφορά σε συγκεκριμένο τόπο και χρονική περίοδο δίνει πιο συγκεκριμένη μορφή στη διπλωματική προοπτική, παραμένει όμως πρόταση υπό συζήτηση. Η τελική επιβεβαίωση της συμμετοχής των πλευρών και της ημερήσιας διάταξης θα αποτελέσει το επόμενο ουσιαστικό βήμα.
Η Μόσχα επιχειρεί παράλληλα να προσδιορίσει τον κεντρικό άξονα των διαπραγματεύσεων. Κατά τον Ουσάκοφ, ο νέος γύρος θα πρέπει να επικεντρωθεί στην οικοδόμηση ενός συστήματος ασφάλειας για τη Ρωσία και την Ουκρανία μετά το τέλος της σύγκρουσης. Πρόκειται για μια ευρεία διατύπωση, η οποία μεταφέρει τη συζήτηση από την άμεση διακοπή των εχθροπραξιών στις συνθήκες που θα μπορούσαν να στηρίξουν μια μεταπολεμική διευθέτηση.
Σε επίπεδο πολιτικής ανάλυσης, η επιλογή αυτή δείχνει ότι το Κρεμλίνο επιθυμεί να εντάξει τις ρωσικές απαιτήσεις ασφαλείας στον ίδιο διαπραγματευτικό ορίζοντα με τις αντίστοιχες ανάγκες της Ουκρανίας. Δεν έχουν παρουσιαστεί, ωστόσο, συγκεκριμένοι όροι αυτού του συστήματος, ούτε προκύπτει ότι το Κίεβο και η Ουάσιγκτον έχουν αποδεχθεί τη ρωσική περιγραφή του. Η απόσταση ανάμεσα σε μια γενική αρχή και σε εφαρμόσιμες δεσμεύσεις παραμένει ένα από τα βασικά ζητήματα που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι διαπραγματευτές.
Ο Στιβ Γουίτκοφ μετέφερε στον Πούτιν το περιεχόμενο των επαφών που είχε την προηγούμενη ημέρα στο Όσλο, όπου συναντήθηκε με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον πρωθυπουργό της Νορβηγίας και τον πρόεδρο της Φινλανδίας. Η διαδοχή των συναντήσεων αναδεικνύει τον ρόλο του Αμερικανού απεσταλμένου στη μεταφορά προτάσεων και στην αναζήτηση περιθωρίων συνεννόησης μεταξύ των πλευρών.
Η αποτίμηση του Κρεμλίνου για όσα μεταφέρθηκαν από το Όσλο ήταν συγκρατημένη. Ο Ουσάκοφ ανέφερε ότι ο Γουίτκοφ παρουσίασε νέες προσεγγίσεις και νέα σημεία στις θέσεις των Ευρωπαίων και του Κιέβου, υποστηρίζοντας όμως ότι αυτά περιείχαν περιορισμένα στοιχεία χρήσιμα για την επίλυση της σύγκρουσης. Πρόκειται για αξιολόγηση της ρωσικής πλευράς, καθώς το αναλυτικό περιεχόμενο των προτάσεων δεν δημοσιοποιήθηκε στην ενημέρωση.
Η διπλή αυτή τοποθέτηση έχει σημασία. Η Μόσχα αναγνωρίζει ότι υπάρχουν διαφοροποιήσεις στις προσεγγίσεις των συνομιλητών της, χωρίς να δηλώνει ικανοποιημένη από αυτές. Ως διαπραγματευτικό μήνυμα, η στάση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια διατήρησης του διαλόγου με ταυτόχρονη πίεση για περαιτέρω μετακινήσεις. Δεν αποτελεί, πάντως, ένδειξη ότι έχουν ήδη γεφυρωθεί οι ουσιαστικές διαφωνίες.
Η συνάντηση Πούτιν και Γουίτκοφ, η οποία διήρκεσε σχεδόν τρεις ώρες, είχε ευρύτερη ατζέντα. Σύμφωνα με τον Ουσάκοφ, εξετάστηκε και η εφαρμογή της συμφωνίας της 9ης Οκτωβρίου μεταξύ Βλαντιμίρ Πούτιν και Ντόναλντ Τραμπ για τις προμήθειες ρωσικού ντίζελ στις αμερικανικές και διεθνείς αγορές. Το ενεργειακό ζήτημα συζητήθηκε παράλληλα με το Ουκρανικό, χωρίς από την ενημέρωση να προκύπτει συγκεκριμένη σύνδεση ανταλλαγμάτων μεταξύ των δύο θεμάτων.
Η παράλληλη παρουσία της ενέργειας και του πολέμου στην ίδια συνάντηση αποτυπώνει το εύρος των αμερικανορωσικών επαφών. Για την κυβέρνηση Τραμπ, ο δίαυλος Γουίτκοφ προσφέρει τη δυνατότητα απευθείας συζήτησης με τη ρωσική ηγεσία σε περισσότερα από ένα μέτωπα. Η αποτελεσματικότητά του στο Ουκρανικό, ωστόσο, θα κριθεί από συγκεκριμένες συμφωνίες και από την εφαρμογή τους.
Στο τραπέζι βρέθηκε επίσης η κρίση στο Ιράν. Ο Πούτιν, κατά την ενημέρωση του συμβούλου του, υποστήριξε ότι τα περιθώρια της διπλωματίας δεν έχουν εξαντληθεί και ότι η επίτευξη συμφωνιών με την Τεχεράνη παραμένει τόσο δυνατή όσο και αναγκαία. Παράλληλα, αναφέρθηκε στο Ιράν ως στρατηγικό εταίρο της Ρωσίας, ενώ η Μόσχα επανέλαβε την ετοιμότητά της να συμβάλει στην αναζήτηση πολιτικών και διπλωματικών λύσεων.
Η επόμενη κρίσιμη εξέλιξη για το Ουκρανικό θα είναι η μετατροπή της δηλωμένης πρόθεσης σε επιβεβαιωμένη συνάντηση με σαφές αντικείμενο. Μέχρι τότε, η προοπτική του Νοεμβρίου προσφέρει ένα ενδεχόμενο επανέναρξης του διαλόγου, αλλά δεν προδικάζει το αποτέλεσμά του. Το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει εάν οι νέες επαφές μπορούν να οδηγήσουν σε δεσμεύσεις που θα γίνουν αποδεκτές από τις εμπλεκόμενες πλευρές και θα δημιουργήσουν πραγματικές προϋποθέσεις τερματισμού του πολέμου.
