Διακόσιοι δύο. Τόσοι είναι οι Έλληνες της Αυστραλίας που, μέχρι την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου, είχαν πάρει την απόφαση να έχουν λόγο στις επόμενες εθνικές εκλογές της πατρίδας τους. Διακόσιοι δύο σε μια παροικία που χτίστηκε από εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, με εκκλησίες, σχολεία, συλλόγους και έναν αιώνα ιστορίας. Το εργαλείο που ζητούσε για δεκαετίες ο απόδημος ελληνισμός υπάρχει πλέον. Η ομογένεια της Αυστραλίας, όμως, μοιάζει να το αφήνει στο ράφι.
Ο ρυθμός είναι το ίδιο αποκαλυπτικός με τον αριθμό. Την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου οι εγγραφές στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους ήταν 198. Δύο μέρες αργότερα είχαν προστεθεί μόλις τέσσερις. Σε όλο τον κόσμο, 16.782 απόδημοι έχουν ήδη δηλώσει ότι θα ψηφίσουν από τον τόπο κατοικίας τους. Η Αυστραλία, που φιλοξενεί μία από τις μεγαλύτερες και παλαιότερες ελληνικές παροικίες του πλανήτη, αντιστοιχεί μόλις στο 1,2% αυτού του συνόλου, περίπου ένας στους ογδόντα.
Η σύγκριση με μια άλλη κοινότητα της ίδιας χώρας είναι ακόμη πιο εύγλωττη. Στις τελευταίες προεδρικές εκλογές της Τουρκίας ψήφισαν πάνω από 19.000 Τουρκοαυστραλοί. Η απόσταση από τη χώρα καταγωγής είναι η ίδια, το ίδιο και το ταχυδρομείο. Η διαφορά βρίσκεται στην κινητοποίηση.
Για τον Έλληνα της Μελβούρνης ή του Σίδνεϊ, η ψήφος ήταν μέχρι πρόσφατα σχεδόν θεωρητική υπόθεση. Προϋπέθετε αεροπορικό εισιτήριο, άδεια από τη δουλειά και ένα ταξίδι σχεδόν είκοσι τεσσάρων ωρών, για ένα ψηφοδέλτιο σε μια κάλπη στο χωριό. Η επιστολική ψήφος ανατρέπει αυτή την εξίσωση: το εκλογικό υλικό φτάνει στο σπίτι και η ψήφος επιστρέφει ταχυδρομικά. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, απαντώντας σε ερώτηση του Neos Kosmos στη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ, παρουσίασε τη ρύθμιση ως επίτευγμα για τον απόδημο ελληνισμό. Το παράδοξο είναι ότι ακριβώς εκεί όπου η απόσταση ήταν το μεγαλύτερο εμπόδιο, η ανταπόκριση μένει τόσο χαμηλή. Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν ήταν μόνο πρακτικό.
Δεν είναι δίκαιο, πάντως, να μετρηθεί η ελληνικότητα της παροικίας μόνο με έναν αριθμό. Η ελληνική κοινότητα της Αυστραλίας αποτελείται πλέον κυρίως από τη δεύτερη και την τρίτη γενιά. Πολλοί μιλούν ελληνικά, πηγαίνουν στην εκκλησία και επισκέπτονται το χωριό των γονιών τους, χωρίς να έχουν αποκτήσει ποτέ ελληνική ιθαγένεια. Χωρίς ιθαγένεια δεν υπάρχει δικαίωμα ψήφου, και ένα μεγάλο κομμάτι της παροικίας μένει εκ των πραγμάτων εκτός διαδικασίας. Ακόμη κι έτσι, οι 202 εγγραφές απέχουν πολύ από τον αριθμό των Ελλήνων πολιτών που ζουν στην Αυστραλία. Εδώ ανοίγει και ένα παράλληλο ζήτημα: η ευκολία απόκτησης ιθαγένειας για τις νεότερες γενιές είναι κι αυτή προϋπόθεση για ουσιαστική συμμετοχή.
Η παρουσία στην κάλπη έχει βάρος. Κόμματα και κυβερνήσεις λογαριάζουν όσους ψηφίζουν. Μια παροικία που εμφανίζεται μαζικά στους καταλόγους γίνεται ορατή ως εκλογικό σώμα και όχι μόνο ως συναισθηματική υπόθεση. Μια παροικία που απουσιάζει εύκολα περνά σε δεύτερη μοίρα. Τα αιτήματα των Ελλήνων της Αυστραλίας είναι γνωστά: καλύτερες προξενικές υπηρεσίες, ενίσχυση της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης, απλούστερες διαδικασίες ιθαγένειας, διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας και ουσιαστικότεροι δεσμοί με την Ελλάδα. Η ψήφος δεν εγγυάται ότι θα ικανοποιηθούν. Δίνει όμως έναν θεσμικό τρόπο να τεθούν, πέρα από τις επετείους και τις εθνικές γιορτές.
Η διαδικασία είναι απλή. Η αίτηση γίνεται ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα του Υπουργείου Εσωτερικών, apodimoi.ypes.gov.gr, χωρίς επίσκεψη σε προξενείο. Η ταυτοποίηση γίνεται με τους κωδικούς Taxisnet ή με τα στοιχεία του ελληνικού διαβατηρίου. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να επιλέξει επιστολική ψήφο, δηλώνοντας τη διεύθυνση όπου θα σταλεί το υλικό. Εναλλακτικά, μπορεί να ψηφίσει αυτοπροσώπως σε εκλογικό τμήμα του εξωτερικού ή να κρατήσει και τις δύο επιλογές: αυτοπρόσωπη ψήφο αν λειτουργήσει τμήμα στην περιοχή του, αλλιώς επιστολική. Οι προθεσμίες και οι προϋποθέσεις ανακοινώνονται στην επίσημη πλατφόρμα, και η εγγραφή καλό είναι να γίνει νωρίς, πριν από την προκήρυξη εκλογών.
Η πληροφορία, ωστόσο, δεν φτάνει μόνη της σε κάθε σπίτι. Εδώ μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο το πυκνό δίκτυο της παροικίας: κοινότητες, αδελφότητες, ομοσπονδίες, σχολεία και ενορίες. Μια ενημερωτική εκστρατεία δεν χρειάζεται να είναι κομματική. Αρκεί να εξηγεί τη διαδικασία, να απαντά σε απορίες και να βοηθά τους μεγαλύτερους σε ηλικία με την ηλεκτρονική αίτηση. Ένα απόγευμα σε μια κοινοτική αίθουσα, με έναν υπολογιστή και κάποιον που ξέρει το Taxisnet, μπορεί να αποδώσει περισσότερες εγγραφές από όσες έγιναν όλη την προηγούμενη εβδομάδα.
Η απόφαση για το αν και πώς θα ψηφίσει ο καθένας παραμένει προσωπική. Το ζητούμενο είναι όσοι έχουν το δικαίωμα να ξέρουν ότι το έχουν. Τότε οι 202 μπορεί να αποδειχθούν αφετηρία και όχι όριο.
