Πριν από δύο χρόνια, το 80% του παγκόσμιου εμπορίου εμπορευμάτων διέσχιζε τα σύνορα με βάση τους συμφωνημένους κανόνες. Σήμερα το ποσοστό αυτό έχει υποχωρήσει στο 72%. Οκτώ μονάδες μέσα σε είκοσι τέσσερις μήνες, και μαζί τους μια σιωπηλή υποχώρηση ολόκληρης της αρχιτεκτονικής που στήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα βιώνει «μια αποφασιστική στιγμή», προειδοποιεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου στην ετήσια έκθεσή του, υπογραμμίζοντας ότι μια ενδεχόμενη επιστροφή σε μονομερή εμπορική πολιτική θα είχε σημαντικό κόστος.
«Η παγκόσμια εμπορική πολιτική και ο ΠΟΕ αντιμετωπίζουν τις σοβαρότερες και διαρκέστερες αναταράξεις από τη δημιουργία του πολυμερούς εμπορικού συστήματος πριν από 80 χρόνια», αναφέρεται στην έκθεση, με επανάληψη της δήλωσης που είχε κάνει τον Μάρτιο η γενική διευθύντρια Νγκόζι Οκόντζο-Ιουεάλα. Η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί έκτοτε, εν μέσω ενός πολέμου τελωνειακών δασμών και αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή.
Στον πρόλογο της έκθεσης, η επικεφαλής του Οργανισμού εκφράζει ανοιχτά την ανησυχία της. «Παρακολουθούμε μια αμφισβήτηση των εμπορικών κανόνων σε έκταση πρωτοφανή από τη δημιουργία, την επομένη της Μεγάλης Ύφεσης και του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, των πολυμερών θεσμών που ανέλαβαν να εγγυώνται ένα ανοικτό, σταθερό και προβλέψιμο παγκόσμιο εμπόριο».
Ο ΠΟΕ εντοπίζει τέσσερις δυναμικές που έχουν δυσχεράνει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. Την όλο και πιο κατακερματισμένη κατανομή της οικονομικής ισχύος, την αυξανόμενη ποικιλομορφία στους βαθμούς και τις μορφές κρατικής παρέμβασης στις αγορές, την εξέλιξη της ίδιας της φύσης του εμπορίου με τις αλλαγές στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, την ψηφιοποίηση και τις περιβαλλοντικές πολιτικές, και τέλος την άνοδο των γεωπολιτικών εντάσεων.
Τα νούμερα των προσομοιώσεων είναι εκείνα που δίνουν το πραγματικό μέγεθος του διακυβεύματος. Με ορίζοντα το 2050, σε σενάριο «κατακερματισμένου γεωπολιτικά κόσμου», όπου το πολυμερές σύστημα θα διασπαστεί σε γεωπολιτικά ευθυγραμμισμένα μπλοκ, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα μειωθεί κατά 5,1% και οι εξαγωγές κατά 18,6%.
Ακόμη χειρότερη είναι η εικόνα σε σενάριο όπου η πολυμερής συνεργασία αντικαθίσταται από ένα δίκτυο διμερών συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών και ο ΠΟΕ παύει ουσιαστικά να λειτουργεί. Τότε το παγκόσμιο ΑΕΠ υποχωρεί κατά 6,9% και οι εξαγωγές κατά 26,9%.
Το αντίστροφο σενάριο, εκείνο της «ενισχυμένης παγκόσμιας συνεργασίας», δείχνει πόσα διακυβεύονται. Με ενίσχυση της πολυμερούς εμπορικής συνεργασίας, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 2,9% και οι εξαγωγές κατά 17,9%. Η απόσταση ανάμεσα στο καλύτερο και στο χειρότερο σενάριο ξεπερνά, δηλαδή, τις εννέα μονάδες ΑΕΠ.
Ο ΠΟΕ προειδοποιεί, επίσης, ότι το κόστος δεν θα κατανεμηθεί ισότιμα. Οι μικρότερες και φτωχότερες οικονομίες θα ήταν ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς διαθέτουν λιγότερη διαπραγματευτική ισχύ και μικρότερη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε προνομιακά μπλοκ.
Ο επικεφαλής των οικονομολόγων του Οργανισμού, Ρόμπερτ Στάιγκερ, στάθηκε στη σημασία της υποχώρησης από το 80% στο 72%, μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο. «Αυτή η τάση είναι ανησυχητική και αντανακλά την αποφασιστική στιγμή που βιώνουμε», σημείωσε, προσθέτοντας μια ακόμη ένδειξη πίεσης. Οι νέοι δασμοί και εμπορικοί περιορισμοί αφορούν πλέον το 11% των παγκόσμιων εισαγωγών, το υψηλότερο ποσοστό εδώ και πάνω από 15 χρόνια.
Η πιο ενδιαφέρουσα, ωστόσο, παρατήρησή του αφορά την Τεχνητή Νοημοσύνη. Μέρος της ανθεκτικότητας που επιδεικνύει σήμερα το παγκόσμιο εμπόριο οφείλεται, όπως εξηγεί, στην ανάπτυξη της συγκεκριμένης τεχνολογίας, καθώς τα προϊόντα που απαιτούνται για αυτήν δημιουργούν τεράστιες εμπορικές ροές. Σέρβερ, βιομηχανικός εξοπλισμός, υπολογιστές. «Αυτή η αξιοσημείωτη ραγδαία ανάπτυξη των επενδύσεων μπορεί να κρύβει εν μέρει τη μείωση του παγκόσμιου εμπορίου που θα παρατηρούνταν σε διαφορετική περίπτωση», υπογράμμισε.
Πρόκειται για επισήμανση με σημαντικές προεκτάσεις. Αν τα καλά νούμερα του εμπορίου οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε έναν μοναδικό επενδυτικό κύκλο, τότε το σύστημα είναι πολύ πιο εύθραυστο από όσο δείχνει. Ο Στάιγκερ σημειώνει, εξάλλου, ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας παραμένει συγκεντρωμένη σε ορισμένες χώρες και μπορεί να κρύβει πολύ διαφορετικές εξελίξεις ανά περιφέρεια. Και προειδοποιεί ότι «η έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να πάρει τέλος, ένα ενδεχόμενο για το οποίο γίνεται πολύς λόγος στους οικονομικούς και τους επιχειρηματικούς κύκλους, και θα ήταν συνεπώς παρακινδυνευμένο να θεωρήσει κανείς ότι όλα πάνε καλά μόνο και μόνο επειδή το παγκόσμιο εμπόριο συνεχίζει να αναπτύσσεται με σταθερό ρυθμό».
Ο Οργανισμός, ο οποίος θα δημοσιοποιήσει στις 8 Οκτωβρίου επικαιροποιημένες προβλέψεις, επιμένει ότι παραμένει «το ουσιώδες γρανάζι του βασισμένου σε κανόνες παγκόσμιου εμπορικού συστήματος». Η ίδια η έκθεσή του, όμως, δείχνει ένα γρανάζι που χάνει σταδιακά δόντια.
