Για δύο περίπου δεκαετίες, η Τουρκία πουλούσε στην ευρωπαϊκή αγορά ένα προϊόν σχεδόν ακαταμάχητο. Ήλιος, θάλασσα, μεγάλα ξενοδοχειακά συγκροτήματα και ένας λογαριασμός που, μεταφρασμένος σε ευρώ ή στερλίνες, έμοιαζε με τυπογραφικό λάθος. Αυτό το προϊόν σήμερα δεν υπάρχει πια με την ίδια μορφή. Το κόστος έχει ανέβει τόσο σε ξενοδοχεία και εστίαση όσο και σε δραστηριότητες αναψυχής, και μαζί του έχει φύγει το βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ολόκληρου του κλάδου.
Η αλλαγή δεν φαίνεται πρώτα στους δείκτες. Φαίνεται στους ίδιους τους ανθρώπους που επέστρεψαν φέτος. Όπως καταγράφει ρεπορτάζ του Bloomberg, βρετανικές οικογένειες με χρόνια συνέπειας στα ίδια θέρετρα βρήκαν λογαριασμούς πολλαπλάσιους από όσους θυμούνταν, με αποτέλεσμα η χώρα να πάψει να είναι η αυτονόητη πρώτη επιλογή για το καλοκαίρι.
Πίσω από το φαινόμενο δεν κρύβεται κάποια απότομη κερδοσκοπία της αγοράς, αλλά μια συνειδητή επιλογή της Άγκυρας. Οι αρχές φρενάρουν την υποτίμηση της λίρας, κρατώντας τη να κινείται πιο αργά από τον εγχώριο πληθωρισμό, με στόχο να περιοριστούν οι πιέσεις στις τιμές. Η λογική έχει το νόημά της για την εσωτερική οικονομία, δημιουργεί όμως ένα σοβαρό πρόβλημα προς τα έξω. Όταν οι τιμές τρέχουν γρηγορότερα από το νόμισμα, ο ξένος επισκέπτης πληρώνει περισσότερα για τα ίδια ακριβώς πράγματα. Το ευρώ και η στερλίνα αγοράζουν πλέον αισθητά λιγότερα, και η περίφημη σχέση ποιότητας και τιμής που έχτισε τη φήμη του προορισμού συρρικνώνεται.
Τα επίσημα στοιχεία του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού επιβεβαιώνουν την τάση, καταγράφοντας κάμψη στις συνολικές αφίξεις. Η υποχώρηση είναι εντονότερη στη βρετανική αγορά, μία από τις πιο κρίσιμες για τον κλάδο. Παράλληλα, οι ταξιδιωτικοί πράκτορες βλέπουν τη ζήτηση να μετακινείται προς φθηνότερους προορισμούς, με τη Σλοβενία, το Μαυροβούνιο και την Τυνησία να κερδίζουν έδαφος.
Το πιο εύγλωττο στοιχείο, όμως, δεν αφορά τους ξένους. Αφορά τους ίδιους τους Τούρκους. Η ακρίβεια τους έχει πλήξει με τον ίδιο τρόπο, και πολλοί επιλέγουν πλέον να περάσουν τις διακοπές τους εκτός συνόρων. Τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου έχουν αναδειχθεί σε δημοφιλή προορισμό, ακριβώς επειδή σε αρκετές περιπτώσεις βγαίνουν φθηνότερα από τα εγχώρια θέρετρα. Όταν οι κάτοικοι μιας χώρας διασχίζουν σύνορα για να βρουν οικονομικότερες διακοπές, κάθε περαιτέρω ανάλυση για το εσωτερικό κόστος περισσεύει.
Υπάρχει, βέβαια, και η άλλη όψη του νομίσματος. Παρότι οι επισκέπτες λιγόστεψαν, τα συνολικά έσοδα παραμένουν υψηλά, γιατί όσοι έρχονται ξοδεύουν περισσότερα ανά ταξίδι. Για την τουρκική οικονομία αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Οι εισροές ξένου συναλλάγματος και η συγκράτηση του εξωτερικού ισοζυγίου αποτελούν από τους πιο ευαίσθητους δείκτες της, και ο τουρισμός εξακολουθεί να τους στηρίζει.
Στο επίπεδο των επιχειρήσεων, ωστόσο, τα νούμερα δεν διαβάζονται τόσο ευχάριστα. Το αυξημένο λειτουργικό κόστος πιέζει έντονα τα περιθώρια κέρδους, ενώ η γεωπολιτική αβεβαιότητα στην ευρύτερη περιοχή επιβάρυνσε την εικόνα ακριβώς στην περίοδο των πρώιμων κρατήσεων, τότε δηλαδή που κρίνεται το μεγαλύτερο μέρος της σεζόν.
Ο τουρκικός τουρισμός στηρίχθηκε επί δεκαετίες σε ένα τρίγωνο, φυσικό περιβάλλον, ισχυρές υποδομές και χαμηλές τιμές. Η τρίτη πλευρά έχει πλέον υποχωρήσει αισθητά. Το αν οι άλλες δύο αρκούν για να κρατήσουν τον κλάδο στην ίδια τροχιά είναι ένα ερώτημα που θα απαντηθεί όχι σε αναλύσεις, αλλά στις κρατήσεις των επόμενων σεζόν.
