Μελβούρνη. Οι κοινότητες σπάνια τιμούν εκείνους που δουλεύουν χαμηλόφωνα. Φέτος όμως η κορυφαία διάκριση των Καστελλοριζιών της Βικτώριας πήγε ακριβώς σε μια τέτοια περίπτωση: η ιστορικός και αρχειονόμος Florence Livery ανακηρύχθηκε Καστελλοριζιά της Χρονιάς 2026, για τη συνεισφορά της στην κοινότητα — μια συνεισφορά που δεν μετριέται σε εκδηλώσεις και ομιλίες, αλλά σε κουτιά με έγγραφα, φωτογραφίες και ονόματα που κινδύνευαν να χαθούν.
Από την τάξη στο αρχείο
Η διαδρομή της είναι χαρακτηριστική μιας ολόκληρης γενιάς Ελληνοαυστραλών που αφιέρωσαν τη «δεύτερη ζωή» τους στην κοινότητα. Επί τριανταπέντε χρόνια δίδασκε στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Όταν το 2011 συνταξιοδοτήθηκε, στράφηκε σε αυτό που ήταν πάντα το προσωπικό της πάθος: την έρευνα και την καταγραφή της ιστορίας των πρώτων Καστελλοριζιών που εγκαταστάθηκαν στην Αυστραλία.
Έκτοτε ανέλαβε τον ρόλο της αρχειονόμου και ιστορικού του Συλλόγου Καστελλοριζιών Βικτωρίας (KAV), με την τρέχουσα έρευνά της να επικεντρώνεται στους Καστελλοριζιούς που έφτασαν στη Μελβούρνη γύρω στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου — την πιο σκοτεινή, τεκμηριωτικά, περίοδο της παροικιακής ιστορίας, εκεί όπου τα ίχνη είναι λίγα και διάσπαρτα.
Η αρχειακή συλλογή που διαχειρίζεται δεν περιορίζεται σε χαρτιά. Περιλαμβάνει χειρόγραφα, επιστολές, φωτογραφίες, οπτικοακουστικό υλικό, έργα τέχνης, βιβλία, ημερολόγια και αντικείμενα, μαζί με τα ψηφιακά τους αντίγραφα. Παράλληλα, προσφέρει εθελοντικά τις υπηρεσίες της σε εβδομαδιαία βάση στο Αρχειακό Κέντρο της Ελληνικής Κοινότητας Μελβούρνης, συνεργαζόμενη με την ιστορικό Γεωργία Χαρπαντίδου στην αποκατάσταση και ταξινόμηση αρχείων που είχαν παραμείνει για χρόνια σε αποθήκες.
Η ιστορία των γυναικών που δεν γράφτηκε
Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κομμάτια του έργου της αφορά τις γυναίκες της παροικίας. Στο πλαίσιο των Σεμιναρίων Ελληνικής Ιστορίας και Πολιτισμού της Ελληνικής Κοινότητας Μελβούρνης, η Livery παρουσίασε τη μελέτη της με τίτλο «Stardust: The Golden Years of the Castellorizian Ladies Society, Melbourne (1961–1978)», αφιερωμένη σε έναν από τους πρώτους ανεξάρτητους γυναικείους συλλόγους μέσα στην ελληνική κοινότητα της Μελβούρνης.
Το ενδιαφέρον της εκεί δεν ήταν απλώς εορταστικό. Η παρουσίαση επικεντρώθηκε στον αγώνα εκείνων των γυναικών να ακουστούν και να ληφθούν σοβαρά υπόψη — όχι μόνο από τη δική τους κοινότητα, αλλά και από την ευρύτερη ελληνική παροικία και το κατεστημένο της Μελβούρνης. Μια ιστορία, δηλαδή, που δεν είχε βρει μέχρι τότε τη θέση της στην επίσημη αφήγηση.
Ένας θεσμός με τριάντα χρόνια διαδρομής
Ο τίτλος του «Καστελλοριζιού της Χρονιάς» απονέμεται από τον Σύλλογο Καστελλοριζιών Βικτωρίας από το 1993 σε μέλος της κοινότητας που έχει προσφέρει σημαντικό έργο. Στους παλαιότερους τιμηθέντες περιλαμβάνονται προσωπικότητες όπως ο επιχειρηματίας Andrew Liveris και η Lilliane Gomatos AM.
Η φετινή βράβευση έρχεται αμέσως μετά από μια χρονιά-ορόσημο για τους Καστελλοριζιούς της Βικτώριας. Ο Σύλλογος, που ιδρύθηκε το 1925 για να στηρίξει τους μετανάστες από το μικρό νησί του Καστελλορίζου, συμπλήρωσε το 2025 έναν αιώνα ζωής, με εκδηλώσεις που περιλάμβαναν έκθεση κειμηλίων, φορεσιών και κοσμημάτων στο Kazzie Club του South Melbourne και επετειακό ταξίδι μελών στην Ελλάδα, με στάσεις σε Αθήνα, Πελοπόννησο, Ρόδο, Σύμη και, φυσικά, στο Καστελλόριζο.
Οι Καστελλοριζιοί έφτασαν στην Αυστραλία σε τέσσερα διαδοχικά κύματα: στα τέλη του 19ου αιώνα, από το 1921 έως το 1926, από το 1927 έως το 1939 και, τέλος, μετά το 1945 — ύστερα από τη μεγάλη πυρκαγιά που ερήμωσε το νησί. Η τεκμηρίωση ακριβώς αυτών των διαδρομών είναι το αντικείμενο της δουλειάς που τιμήθηκε φέτος.
Γιατί έχει σημασία
Σε μια περίοδο όπου η ελληνική παροικία της Αυστραλίας συζητά με αγωνία για τη μετάβαση στην τρίτη, τέταρτη και πέμπτη γενιά, η βράβευση μιας αρχειονόμου δεν είναι διακοσμητική επιλογή. Τα αρχεία είναι η προϋπόθεση της μνήμης: χωρίς αυτά, η ιστορία μιας κοινότητας παύει να είναι τεκμηριωμένη αφήγηση και γίνεται συλλογή οικογενειακών θρύλων, που φθίνουν με κάθε κηδεία.
Η αναγνώριση της Florence Livery είναι, υπό αυτή την έννοια, μια δήλωση προτεραιοτήτων από την ίδια την κοινότητα: ότι κάποιος πρέπει να διηγηθεί την ιστορία της — και ότι κάποιος, τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, το κάνει.
